vorhergehende Seiten�hste Seite
Home
Das
Die
Informationen
Projekte
Publikationen
Onlinepublikationen
Gottesdiensthilfen
Zeitschrift
praxis
border=0
Liturgisches
Liturgische
Kontakte
Suchen
Impressum
vorhergehende Seiten�hste Seite




PROOEMIUM


1. Cenam paschalem cum discipulis celebraturus, in qua sacrificium sui
Corporis et Sanguinis instituit, Christus Dominus cenaculum magnum, stratum
(Lc 22, 12) parari mandavit. Quod quidem iussum etiam ad se pertinere Ecclesia
semper est arbitrata, cum de iis statuebat, quæ, in disponendis hominum
animis, locis, ritibus, textibus, ad sanctissimæ Eucharistiæ celebrationem
spectarent. Normæ quoque hodiernæ, quæ, voluntate Concilii Oecumenici Vaticani
II innixæ, præscriptæ sunt, atque novum Missale, quo Ecclesia Ritus romani in
Missa celebranda posthac utetur, iterum sunt argumentum huius sollicitudinis
Ecclesiæ, eius fidei immutatique amoris erga summum mysterium eucharisticum,
atque continuam contextamque eius traditionem, quamquam res novæ
quædam inductæ sunt, testantur.


Testimonium fidei immutatæ


2. Missæ natura sacrificalis, a Concilio Tridentino, quod universæ traditioni
Ecclesiæ congruebat, sollemniter asserta,1
rursus enuntiata est a Concilio Vaticano
II, quod circa Missam hæc significantia protulit verba: « Salvator noster in
Cena novissima sacrificium eucharisticum Corporis et Sanguinis sui instituit,
quo sacrificium crucis in sæcula, donec veniret, perpetuaret, atque adeo Ecclesiæ
dilectæ sponsæ memoriale concrederet mortis et resurrectionis suæ ».2


Quod sic a Concilio docetur, id formulis Missæ continenter exprimitur. Etenim
doctrina, quæ hac sententia, iam in antiquo Sacramentario, vulgo Leoniano
nuncupato, exstante, presse significatur: « quoties huius hostiæ commemoratio
celebratur, opus nostræ redemptionis exercetur »,3
apte accurateque
explicatur in Precibus eucharisticis; in his enim sacerdos, dum anamnesin peragit,
ad Deum nomine etiam totius populi conversus, ei gratias persolvit et sacrificium
offert vivum et sanctum, oblationem scilicet Ecclesiæ et hostiam, cuius
immolatione ipse Deus voluit placari,4
atque orat, ut Corpus et Sanguis Christi
sint Patri sacrificium acceptabile et toti mundo salutare.5


Ita in novo Missali lex orandi Ecclesiæ respondet perenni legi credendi,
qua nempe monemur unum et idem esse, excepta diversa offerendi ratione,
crucis sacrificium eiusque in Missa sacramentalem renovationem, quam in Cena
novissima Christus Dominus instituit Apostolisque faciendam mandavit in sui
memoriam, atque proinde Missam simul esse sacrificium laudis, gratiarum actionis,
propitiatorium et satisfactorium.


3. Mirabile etiam mysterium præsentiæ realis Domini sub speciebus eucharisticis,
a Concilio Vaticano II6
aliisque Ecclesiæ Magisterii documentis7
eodem
sensu eademque sententia, quibus Concilium Tridentinum id credendum proposuerat,8
confirmatum, in Missæ celebratione declaratur non solum ipsis verbis
consecrationis, quibus Christus per transsubstantiationem præsens redditur, sed
etiam sensu et exhibitione summæ reverentiæ et adorationis, quæ in Liturgia
eucharistica fieri contingit. Eadem de causa populus christianus adducitur, ut
feria V Hebdomadæ sanctæ in Cena Domini, et in sollemnitate Ss.mi Corporis
et Sanguinis Christi, hoc admirabile Sacramentum peculiarem in modum excolat
adorando.


4. Natura vero sacerdotii ministerialis, quod episcopi et presbyteri proprium
est, qui in persona Christi sacrificium offerunt coetuique populi sancti præsident,
in ipsius ritus forma, e præstantiore loco et munere eiusdem sacerdotis
elucet. Huius vero muneris rationes edicuntur et perspicue ac fusius explanantur
in gratiarum actione Missæ chrismatis, feria V Hebdomadæ sanctæ; quo videlicet
die institutio sacerdotii commemoratur. In illa enim collatio potestatis
sacerdotalis per manuum impositionem facta illustratur; atque ipsa potestas,
singulis officiis recensitis, describitur, quæ est continuatio potestatis Christi,
Summi Pontificis Novi Testamenti.


5. Sed hac sacerdotii ministerialis natura etiam aliud quiddam, magni sane
faciendum, in sua luce collocatur, id est regale sacerdotium fidelium, quorum
sacrificium spirituale per Episcopi et presbyterorum ministerium in unione cum
sacrificio Christi, unici Mediatoris, consummatur.9
Namque celebratio Eucharistiæ
est actio Ecclesiæ universæ; in qua unusquisque solum et totum id agat,
quod ad ipsum pertinet, respectu habito gradus eius in populo Dei. Quo efficitur,
ut etiam rationes quædam celebrationis magis attendantur, quibus sæculorum
decursu interdum est minor cura adhibita. Hic enim populus est populus
Dei, Sanguine Christi acquisitus, a Domino congregatus, eius verbo nutritus,
populus ad id vocatus, ut preces totius familiæ humanæ ad Deum admoveat,
populus, qui pro mysterio salutis gratias in Christo agit eius sacrificium offerendo,
populus denique, qui per Communionem Corporis et Sanguinis Christi in
unum coalescit. Qui populus, licet origine sua sit sanctus, tamen per ipsam participationem
consciam, actuosam et fructuosam mysterii eucharistici in sanctitate
continenter crescit.10


Traditio non intermissa declaratur


6. Cum præcepta enuntiaret, quibus Ordo Missæ recognosceretur, Concilium
Vaticanum II præter alia mandavit quoque, ut ritus nonnulli restituerentur
« ad pristinam sanctorum Patrum normam »,11
iisdem videlicet usum verbis ac
S. Pius V in Constitutione Apostolica « Quo primum » inscriptis, qua anno 1570
Missale Tridentinum est promulgatum. Ob hanc vero ipsam verborum convenientiam
notari potest, qua ratione ambo Missalia romana, quamvis intercesserint
quattuor sæcula, æqualem et parem complectantur traditionem. Si autem
huius traditionis ponderentur interiora elementa, intellegitur etiam, quam egregie
ac feliciter prius perficiatur altero.


7. Temporibus sane difficilibus, quibus catholica fides de indole sacrificali
Missæ, de ministeriali sacerdotio, de reali et perpetua Christi sub eucharisticis
speciebus præsentia in discrimen fuerat adducta, id S. Pii V imprimis intererat,
ut recentiorem traditionem, immerito oppugnatam, servaret, minimis tantummodo
ritus sacri mutationibus inductis. Re quidem vera Missale illud anni 1570
paulum admodum distat a primo omnium anno 1474 typis edito Missali, quod
vicissim fideliter quidem repetit Missale temporis Innocentii PP. III. Codices
insuper Bibliothecæ Vaticanæ, quamquam aliquot intulerant locutionum emendationes,
haud tamen permiserunt, ut in illa pervestigatione « veterum et probatorum
auctorum » plus quam liturgici commentarii mediæ ætatis inquirerentur.


8. Hodie, contra, illa « sanctorum Patrum norma », quam sectabantur Missalis
S. Pii V emendatores, locupletata est innumerabilibus eruditorum scriptis. Postquam
enim Sacramentarium Gregorianum nuncupatum anno 1571 primum
editum est, vetera Sacramentaria romana et ambrosiana critica arte sæpe typis
sunt divulgata, perinde ac vetusti libri liturgici hispani et gallicani, qui plurimas
preces non levis præstantiæ spiritualis, eo usque ignoratas, in conspectum produxerunt.


Traditiones pariter priscorum sæculorum, antequam ritus Orientis et Occidentis
constituerentur, nunc idcirco melius cognoscuntur, quod tot reperta sunt
documenta liturgica.


Præterea progredientia sanctorum Patrum studia theologiam mysterii eucharistici
lumine perfuderunt doctrinæ Patrum in antiquitate christiana excellentissimorum,
uti S. Irenæi, S. Ambrosii, S. Cyrilli Hierosolymitani, S. Ioannis
Chrysostomi.


9. Quapropter « sanctorum Patrum norma » non postulat solum, ut conserventur
ea, quæ maiores nostri proximi tradiderint, sed ut comprehendantur
altiusque perpendantur cuncta præterita Ecclesiæ tempora ac modi universi,
quibus unica eius fides declarata est in humani civilisque cultus formis tam inter
se differentibus, quippe quæ vigerent in regionibus semiticis, græcis, latinis. Amplior
autem hic prospectus cernere nos sinit, quemadmodum Spiritus Sanctus
præstet populo Dei mirandam fidelitatem in conservando immutabili fidei
deposito, licet permagna sit precum rituumque varietas.


Ad novas rerum condiciones accommodatio


10. Novum igitur Missale, dum testificatur legem orandi Ecclesiæ romanæ,
fideique depositum a Conciliis recentioribus traditum tutatur, ipsum vicissim
magni momenti gradum designat in liturgica traditione.


Cum enim Patres Concilii Vaticani II asseverationes dogmaticas Concilii Tridentini
iterarunt, in longe alia mundi ætate sunt locuti; qua de causa in re pastorali
valuerunt afferre proposita et consilia, quæ ante quattuor sæcula ne
prævideri quidem potuerunt.


11. Agnoverat iam Tridentinum Concilium magnam utilitatem catecheticam,
quæ in Missæ celebratione contineretur; unde tamen colligere omnia consectaria,
ad vitæ usum quod attinet, nequibat. A multis reapse flagitabatur, ut sermonem
vulgarem in sacrificio eucharistico peragendo usurpari liceret. Ad talem
quidem postulationem, Concilium, rationem ducens adiunctorum illa ætate obtinentium,
sui officii esse arbitrabatur doctrinam Ecclesiæ tralaticiam denuo inculcare,
secundum quam sacrificium eucharisticum imprimis Christi ipsius est
actio, cuius proinde efficacitas propria eo modo non afficitur, quo fideles eiusdem
fiunt participes. Idcirco firmis hisce simulque moderatis verbis edictum
est: « Etsi Missa magnam contineat populi fidelis eruditionem, non tamen expedire
visum est Patribus, ut vulgari passim lingua celebraretur ».12
Atque condemnandum
esse pronuntiavit eum, qui censeret « Ecclesiæ romanæ ritum, quo
submissa voce pars canonis et verba consecrationis proferuntur, damnandum
esse; aut lingua tantum vulgari Missam celebrari debere ».13
Nihilominus, dum
hinc vetuit in Missa linguæ vernaculæ usum, illinc animarum pastores eius in
locum congruentem substituere catechesim iussit: « ne oves Christi esuriant ... mandat
sancta Synodus pastoribus et singulis curam animarum gerentibus, ut
frequenter inter Missarum celebrationem vel per se vel per alios, ex his, quæ in
Missa leguntur, exponant atque inter cetera sanctissimi huius sacrificii mysterium
aliquod declarent, diebus præsertim Dominicis et festis ».14


12. Propterea congregatum, ut Ecclesiam aptaret ad proprii muneris apostolici
necessitates hisce ipsis temporibus, Concilium Vaticanum II funditus perspexit,
quemadmodum Tridentinum, didascalicam et pastoralem indolem sacræ
Liturgiæ.15
Et, cum nemo catholicorum esset, qui legitimum efficacemque ritum
sacrum negaret lingua latina peractum, concedere etiam valuit: « Haud raro linguæ
vernaculæ usurpatio valde utilis apud populum exsistere possit », eiusque
adhibendæ facultatem dedit.16
Flagrans illud studium, quo hoc consultum ubivis
est susceptum, profecto effecit ut, ducibus Episcopis atque ipsa Apostolica Sede,
universæ liturgicæ celebrationes quas populus participaret, exsequi liceret
vulgari sermone, quo plenius intellegeretur mysterium, quod celebraretur.


13. Verumtamen, cum linguæ vernaculæ usus in sacra Liturgia instrumentum
sit, quamvis magni momenti, quo apertius exprimeretur catechesis mysterii,
quæ in celebratione continetur, Concilium Vaticanum II admonuit præterea,
ut aliqua Tridentini præscripta, quibus non omnibus locis erat obtemperatum,
ad exitum deducerentur, veluti homilia diebus dominicis et festis habenda17
et
facultas inter ipsos sacros ritus quasdam monitiones intericiendi.18


Potissimum vero Concilium Vaticanum II, a quo suadebatur « illa perfectior
Missæ participatio, qua fideles post Communionem sacerdotis ex eodem sacrificio
Corpus dominicum sumunt »,19
incitavit, ut aliud optatum Patrum Tridentinorum
in rem transferretur, ut scilicet ad sacram Eucharistiam plenius participandam
« in singulis Missis fideles adstantes non solum spirituali affectu, sed
sacramentali etiam Eucharistiæ perceptione communicarent ».20


14. Eodem quidem animo ac studio pastorali permotum, Concilium Vaticanum
II nova ratione expendere potuit institutum Tridentinum de Communione
sub utraque specie. Etenim, quoniam hodie in dubium minime revocantur doctrinæ
principia de plenissima vi Communionis, qua Eucharistia sub una specie
panis suscipitur, permisit interdum Communionem sub utraque specie, cum
scilicet, per dilucidiorem signi sacramentalis formam, opportunitas peculiaris
offerretur altius intellegendi mysterii, quod fideles participarent.21


15. Hoc pacto, dum fida permanet Ecclesia suo muneri ut magistræ veritatis,
custodiens « vetera », id est depositum traditionis, officium quoque explet
considerandi prudenterque adhibendi « nova » (cf. Mt 13, 52).


Pars enim quædam novi Missalis preces Ecclesiæ apertius ordinat ad temporis
nostri necessitates; cuius generis sunt potissimum Missæ rituales et pro
variis necessitatibus, in quibus traditio et novitas opportune inter se
sociantur. Itaque, dum complures dictiones integræ manserunt ex antiquissima haustæ
Ecclesiæ traditione, per ipsum sæpius editum Missale Romanum patefacta, aliæ
plures ad hodierna requisita et condiciones accommodatæ sunt, aliæ, contra,
uti orationes pro Ecclesia, laicis, operis humani sanctificatione, omnium gentium
communitate, necessitatibus quibusdam nostræ ætatis propriis, ex integro
sunt contextæ, sumptis cogitationibus ac sæpe ipsis locutionibus ex recentibus
Concilii documentis.


Ob eandem porro æstimationem novi status mundi, qui nunc est, in vetustissimæ
traditionis textuum usu, nulla prorsus videbatur inferri iniuria tam
venerando thesauro, si quædam sententiæ immutarentur, quo convenientius
sermo ipse cum hodiernæ theologiæ lingua concineret referretque ex veritate
condicionem disciplinæ Ecclesiæ præsentem. Hinc dicta nonnulla, ad existimationem
et usum bonorum terrestrium attinentia, sunt mutata, haud secus ac
nonnulla, quæ exterioris quandam pænitentiæ formam prodebant aliarum Ecclesiæ
ætatum propriam.


Hoc denique modo normæ liturgicæ Concilii Tridentini pluribus sane in
partibus completæ et perfectæ sunt normis Concilii Vaticani II, quod ad exitum
perduxit conatus ad sacram Liturgiam fideles propius admovendi, qui per hæc
quattuor sæcula sunt suscepti, præsertim vero recentiore ætate, maxime studio
rei liturgicæ a S. Pio X eiusque Successoribus promoto.


Caput I

DE CELEBRATIONIS EUCHARISTICÆ MOMENTO ET DIGNITATE


16. Celebratio Missæ, ut actio Christi et populi Dei hierarchice ordinati,
centrum est totius vitæ christianæ pro Ecclesia tum universa tum locali, ac pro
singulis fidelibus.22
In ea enim culmen habetur et actionis qua Deus in Christo
mundum sanctificat, et cultus quem homines exhibent Patri, eum per Christum
Dei Filium in Spiritu Sancto adorantes.23
In ea insuper mysteria redemptionis
ita per anni circulum recoluntur, ut quodammodo præsentia reddantur.24
Ceteræ
autem actiones sacræ et omnia opera christianæ vitæ cum ea cohærent,
ex ea profluunt et ad eam ordinantur.25


17. Maxime proinde interest ut celebratio Missæ seu Cenæ dominicæ ita ordinetur,
ut sacri ministri atque fideles, illam pro sua condicione participantes,
eos fructus plenius exinde capiant,26
ad quos obtinendos Christus Dominus sacrificium
eucharisticum sui Corporis et sui Sanguinis instituit illudque, velut
memoriale passionis et resurrectionis suæ, Ecclesiæ dilectæ sponsæ concredidit.27


18. Quod apte fiet si, attentis natura aliisque adiunctis uniuscuiusque coetus
liturgici, universa celebratio ita disponatur, ut consciam illam, actuosam atque
plenam participationem fidelium inducat, corporis nempe et animi, fide, spe et
caritate ferventem, quæ ab Ecclesia exoptatur et ab ipsa celebrationis natura
postulatur, et ad quam populus christianus vi baptismatis ius habet et officium.28


19. Quamvis fidelium præsentia et actuosa participatio, quæ ecclesialem celebrationis
naturam apertius manifestant,29
aliquando non possint haberi, eucharistica
celebratio sua efficacia et dignitate semper est prædita, quippe quæ sit
actus Christi et Ecclesiæ, in quo sacerdos munus suum præcipuum adimplet et
semper agit pro salute populi.


Ipsi ergo commendatur ut sacrificium eucharisticum etiam cotidie, pro posse,
celebret.30


20. Cum autem Eucharistiæ celebratio, sicut et universa Liturgia, fiat per signa
sensibilia, quibus fides alitur, roboratur et exprimitur,31
maxime curandum
est eas formas et elementa ab Ecclesia proposita seligi et ordinari, quæ, attentis
personarum et locorum adiunctis, actuosam et plenam participationem intensius
foveant et fidelium utilitati spirituali aptius respondeant.


21. Hæc itaque Institutio eo spectat ut tum lineamenta generalia præbeat,
quibus Eucharistiæ celebratio apte ordinetur, tum regulas exponat, quibus singulæ
celebrationis formæ disponantur.32


22. Summi autem momenti est Eucharistiæ celebratio in Ecclesia particulari.


Episcopus enim dioecesanus, primus mysteriorum Dei dispensator in Ecclesia
particulari sibi commissa, moderator est, promotor et custos totius vitæ liturgicæ.33
In celebrationibus quæ, ipso præsidente, aguntur, præsertim vero in
celebratione eucharistica, quæ ab ipso agitur, presbyterio, diaconis et populo
participantibus, mysterium Ecclesiæ manifestatur. Quare huiusmodi Missarum
sollemnia exemplo esse debent universæ dioecesi.


Eius ergo est animum intendere ut presbyteri, diaconi et christifideles laici,
genuinum sensum rituum et textuum liturgicorum penitius semper comprehendant
et ita ad actuosam et fructuosam Eucharistiæ celebrationem ducantur. Eundem
in finem invigilet ut ipsarum celebrationum dignitas augeatur, ad
quam promovendam loci sacri, musicæ et artis pulchritudo quamplurimum
conferat.


23. Quo insuper celebratio præscriptis et spiritui sacræ Liturgiæ plenius respondeat,
eiusque efficacitas pastoralis augeatur, in hac Institutione generali et
in Ordine Missæ, aliquæ accommodationes et aptationes exponuntur.


24. Hæ aptationes, ut plurimum, in electione consistunt quorundam rituum
aut textuum, id est cantuum, lectionum, orationum, monitionum et gestuum,
qui sint necessitatibus, præparationi et ingenio participantium magis respondentes
quique sacerdoti celebranti committuntur. Attamen meminerit sacerdos se
servitorem esse sacræ Liturgiæ, sibique quidquam proprio marte in Missæ celebratione
addere, demere aut mutare non licere.34


25. Insuper in Missali suo loco aptationes quædam innuuntur quæ, iuxta
Constitutionem de sacra Liturgia, respective competunt aut Episcopo dioecesano
aut Conferentiæ Episcoporum35
(cf. infra, nn. 387, 388-393).


26. Quod autem ad varietates et aptationes profundiores attinet, quæ ad traditiones
et ingenium populorum et regionum attendant, ad mentem art. 40
Constitutionis de sacra Liturgia pro utilitate vel necessitate introducendas, ea
serventur quæ in Instructione « De Liturgia romana et inculturatione »36
et infra,
(nn. 395-399) exponuntur.


Caput II

DE STRUCTURA MISSÆ EIUSQUE ELEMENTIS ET PARTIBUS


I. DE GENERALI STRUCTURA MISSÆ


27. In Missa seu Cena dominica populus Dei in unum convocatur, sacerdote
præside personamque Christi gerente, ad memoriale Domini seu sacrificium
eucharisticum celebrandum.37
Quare de huiusmodi sanctæ Ecclesiæ coadunatione
locali eminenter valet promissio Christi: « Ubi sunt duo vel tres congregati in
nomine meo, ibi sum in medio eorum » (Mt 18, 20). In Missæ enim celebratione,
in qua sacrificium crucis perpetuatur,38
Christus realiter præsens adest in
ipso coetu in suo nomine congregato, in persona ministri, in verbo suo, et quidem
substantialiter et continenter sub speciebus eucharisticis.39


28. Missa duabus partibus quodammodo constat, liturgia nempe verbi et liturgia
eucharistica, quæ tam arcte inter se coniunguntur, ut unum actum cultus
efficiant.40
Siquidem in Missa mensa tam verbi Dei quam Corporis Christi
paratur e qua fideles instituantur et reficiantur.41
Quidam autem ritus celebrationem
aperiunt et concludunt.


II. DE DIVERSIS ELEMENTIS MISSÆ


De lectione verbi Dei eiusque explanatione


29. Cum sacræ Scripturæ in Ecclesia leguntur, Deus ipse ad populum suum
loquitur et Christus, præsens in verbo suo, Evangelium annuntiat.


Ideoque lectiones verbi Dei, quæ elementum maximi momenti Liturgiæ
præbent, cum veneratione ab omnibus sunt audiendæ. Quamvis autem verbum
divinum in lectionibus sacræ Scripturæ ad omnes homines cuiusque temporis
dirigatur iisque intellegibile sit, eius tamen plenior intellegentia et efficacitas
expositione viva, id est homilia, utpote parte actionis liturgicæ, fovetur.42


De orationibus aliisque partibus ad sacerdotem pertinentibus


30. Inter ea quæ sacerdoti tribuuntur, primum locum obtinet Prex eucharistica,
quæ culmen est totius celebrationis. Accedunt deinde orationes, idest collecta,
oratio super oblata et oratio post Communionem. Hæ preces a sacerdote,
qui coetui personam Christi gerens præest, ad Deum diriguntur nomine totius
plebis sanctæ et omnium circumstantium.43
Merito igitur « orationes præsidentiales
» nominantur.


31. Item ad sacerdotem, munere præsidis coetus congregati fungentem,
spectat proferre quasdam monitiones in ipso ritu prævisas. Ubi a rubricis statuitur,
celebranti licet eas aliquatenus aptare ut participantium captui respondeant;
curet tamen sacerdos ut sensum monitionis quæ in Missali proponitur
ipse semper servet eamque paucis verbis exprimat. Sacerdoti præsidi etiam
spectat verbum Dei moderari, necnon benedictionem finalem impertire. Ipsi insuper
licet, brevissimis verbis, introducere fideles in Missam diei, post salutationem
initialem et ante actum pænitentialem; in liturgiam verbi, ante lectiones;
in Precem eucharisticam, ante Præfationem, numquam vero intra Precem ipsam;
necnon universam actionem sacram, ante dimissionem, concludere.


32. Natura partium « præsidentialium » exigit ut clara et elata voce proferantur
et ab omnibus cum attentione auscultentur.44
Proinde dum sacerdos eas
profert aliæ orationes vel cantus non habeantur, atque organum vel alia instrumenta
musica sileant.


33. Sacerdos etenim, tamquam præses, nomine Ecclesiæ et congregatæ
communitatis preces effundit, aliquando autem nomine dumtaxat suo, ut ministerium
suum maiore cum animi attentione et pietate adimpleat. Huiusmodi
preces, quæ ante lectionem Evangelii, in præparatione donorum, necnon ante
et post sacerdotis Communionem proponuntur, secreto dicuntur.


De aliis formulis in celebratione occurrentibus


34. Cum Missæ celebratio natura sua indolem « communitariam » habeat,45
dialogis inter sacerdotem et fideles congregatos necnon acclamationibus magna
vis inhæret:46
etenim non sunt tantum signa externa celebrationis communis,
sed communionem inter sacerdotem et populum fovent et efficiunt.


35. Acclamationes et responsiones fidelium salutationibus sacerdotis et orationibus
illum participationis actuosæ gradum constituunt, qui in omni Missæ
forma a fidelibus congregatis præstandus est, ut actio totius communitatis clare
exprimatur et foveatur.47


36. Aliæ partes, ad actuosam fidelium participationem manifestandam et fovendam
valde utiles, quæ universo coetui convocato tribuuntur, sunt præsertim
actus pænitentialis, professio fidei, oratio universalis et Oratio dominica.


37. Demum ex aliis formulis:


a) nonnullæ ritum seu actum per se stantem, uti hymnus Glória, psalmus
responsorius, Allelúia et versus ante Evangelium, Sanctus, acclamatio anamneseos,
cantus post Communionem, constituunt;


b) nonnullæ vero, uti cantus ad introitum, ad offertorium, ad fractionem
(Agnus Dei) et ad Communionem, ritum aliquem comitantur.


De modis proferendi varios textus


38. In textibus clara et elata voce proferendis sive a sacerdote vel diacono
sive a lectore sive ab omnibus, vox respondeat generi ipsius textus, prouti hic
est lectio, oratio, admonitio, acclamatio, cantus; necnon formæ celebrationis et
sollemnitati coetus. Ratio insuper habeatur indolis diversarum linguarum et ingenii
populorum.


In rubricis ergo et in normis quæ sequuntur, verba « dicere » vel « proferre
» intellegi debent sive de cantu sive de recitatione, servatis principiis supra
propositis.


De momento cantus


39. Ab Apostolo monentur christifideles qui in unum conveniunt exspectantes
adventum Domini sui, ut una simul cantent psalmis, hymnis et canticis spiritualibus
(cf. Col 3, 16). Cantus enim est signum exsultationis cordis (cf. Act 2, 46). Unde
S. Augustinus recte dicit: « cantare amantis est »,48
et iam antiquitus
in proverbium venit: « bis orat qui bene cantat ».


40. Magni ergo fiat usus cantus in Missæ celebratione, attentis ingenio
populorum et facultatibus cuiuslibet coetus liturgici. Quamvis non semper necessarium
sit, v. gr. in Missis ferialibus, omnes textus cantu proferre qui per se
cantui destinantur, curandum omnino est ne desit cantus ministrorum et populi
in celebrationibus, quæ diebus dominicis et festis de præcepto peraguntur.


In seligendis tamen partibus quæ revera canantur, eæ præferendæ sunt
quæ maioris sunt momenti, et præsertim, quæ a sacerdote vel a diacono aut
lectore, populo respondente, canendæ sunt, aut a sacerdote et populo simul
proferendæ.49


41. Principem locum obtineat, ceteris paribus, cantus gregorianus, utpote
Liturgiæ romanæ proprius. Alia genera musicæ sacræ, præsertim vero polyphonia,
minime excluduntur, dummodo spiritui actionis liturgicæ respondeant et
participationem omnium fidelium foveant.50


Cum frequentius in dies fideles ex diversis nationibus inter se conveniant,
expedit ut iidem fideles aliquas saltem partes Ordinarii Missæ, præsertim vero
symbolum fidei et Orationem dominicam, modulis adhibitis facilioribus, lingua
latina simul cantare sciant.51


De gestibus et corporis habitibus


42. Gestus et corporis habitus tum sacerdotis, diaconi, et ministrorum, tum
populi eo contendere debent ut tota celebratio decore nobilique simplicitate fulgeat,
diversarum eius partium vera plenaque significatio percipiatur et omnium
participatio foveatur.52
Attendendum igitur erit ad ea quæ ab hac Institutione
generali et tradita praxi Ritus romani definiuntur, et quæ ad commune bonum
spirituale populi Dei conferant, potius quam ad privatam propensionem aut arbitrium.


Communis corporis habitus, ab omnibus participantibus servandus, signum
est unitatis membrorum communitatis christianæ ad sacram Liturgiam congregatorum:
mentem enim et sensus animi participantium exprimit eosdemque fovet.


43. Fideles stent ab initio cantus ad introitum, vel dum sacerdos accedit ad
altare, usque ad collectam inclusive; ad cantum Allelúia ante Evangelium; dum
ipsum Evangelium proclamatur; dum professio fidei et oratio universalis fiunt;
necnon ab invitatione Oráte fratres ante orationem super oblata usque ad finem
Missæ, præter ea quæ infra dicuntur.


Sedeant autem dum proferuntur lectiones ante Evangelium et psalmus responsorius;
ad homiliam et dum fit præparatio donorum ad offertorium; atque,
pro opportunitate, dum sacrum silentium post Communionem servatur.


Genuflectant vero, nisi valetudinis causa, vel ob angustiam loci vel frequentiorem
numerum adstantium aliasve rationabiles causas impediantur, ad
consecrationem. Hi vero qui non genuflectunt ad consecrationem, inclinationem
profundam peragant dum sacerdos genuflectit post consecrationem.


Est tamen Conferentiæ Episcoporum, gestus et corporis habitus in Ordine
Missæ descriptos ingenio et rationabilibus populorum traditionibus ad normam
iuris aptare.53
Attendendum tamen erit, ut sensui et indoli cuiusque partis celebrationis
respondeant. Ubi mos est, populum ab acclamatione Sanctus expleta
usque ad finem Precis eucharisticæ et ante Communionem quando sacerdos dicit
Ecce Agnus Dei genuflexum manere, hic laudabiliter retinetur.


Ad uniformitatem in gestibus et corporis habitibus in una eademque celebratione
obtinendam, fideles monitionibus obtemperent, quas diaconus, vel minister
laicus, vel sacerdos proferunt, iuxta ea quæ in Missali statuuntur.


44. In gestibus numerantur etiam actiones et processiones, quibus sacerdos
cum diacono, et ministris, ad altare adit; diaconus ante Evangelii proclamationem
Evangeliarium seu Librum evangeliorum ad ambonem defert; fideles dona
afferunt et ad Communionem accedunt. Convenit ut huiusmodi actiones et processiones
decore peragantur, dum cantus ipsis proprii fiunt, iuxta normas pro
singulis statutas.


De silentio


45. Sacrum quoque silentium, tamquam pars celebrationis, suo tempore est
servandum.54
Eius autem natura a tempore pendet, quo in singulis celebrationibus
occurrit. In actu enim pænitentiali et post invitationem ad orandum singuli
ad seipsos convertuntur; lectione autem vel homilia peracta, ea quæ audierunt
breviter meditantur; post Communionem vero in corde suo Deum laudant et
orant.


Iam ante ipsam celebrationem silentium laudabiliter servatur in ecclesia, in
sacristia, in secretario et in locis ipsis propinquioribus, ut omnes se ad sacra
peragenda devote et rite disponantur.


III. DE SINGULIS MISSÆ PARTIBUS


A) Ritus initiales


46. Ritus qui liturgiam verbi præcedunt, scilicet introitus, salutatio, actus
pænitentialis, Kýrie, Glória et collecta, characterem habent exordii, introductionis
et præparationis.


Finis eorum est, ut fideles in unum convenientes communionem constituant
et recte ad verbum Dei audiendum digneque Eucharistiam celebrandam sese
disponant.


In quibusdam celebrationibus, quæ cum Missa ad normam librorum liturgicorum
conectuntur, ritus initiales omittuntur aut modo peculiari peraguntur.


Introitus


47. Populo congregato, dum ingreditur sacerdos cum diacono et ministris,
cantus ad introitum incipitur. Finis huius cantus est celebrationem aperire,
unionem congregatorum fovere, eorumque mentem in mysterium temporis liturgici
vel festivitatis introducere atque processionem sacerdotis ministrorumque
comitari.


48. Peragitur autem a schola et populo alternatim, vel simili modo a cantore
et populo, vel totus a populo vel a schola sola. Adhiberi potest sive antiphona
cum suo psalmo in Graduali romano vel in Graduali simplici exstans, sive
alius cantus, actioni sacræ, diei vel temporis indoli congruus,55
cuius textus a
Conferentia Episcoporum sit approbatus.


Si ad introitum non habetur cantus, antiphona in Missali proposita recitatur
sive a fidelibus, sive ab aliquibus ex ipsis, sive a lectore, sin aliter ab ipso sacerdote,
qui potest etiam in modum monitionis initialis (cf. n. 31) eam aptare.


Salutatio altaris et populi congregati


49. Cum ad presbyterium pervenerint, sacerdos, diaconus, et ministri altare
salutant profunda inclinatione.


Venerationis autem significandæ causa, sacerdos et diaconus ipsum altare
deinde osculantur; et sacerdos, pro opportunitate, crucem et altare incensat.


50. Expleto cantu ad introitum, sacerdos, stans ad sedem, una cum universo
coetu signat se signo crucis; deinde communitati congregatæ præsentiam
Domini per salutationem significat. Qua salutatione et populi responsione manifestatur
Ecclesiæ congregatæ mysterium.


Salutatione populi facta, sacerdos, vel diaconus, vel minister laicus potest
brevissimis verbis introducere fideles in Missam diei.


Actus pænitentialis


51. Postea sacerdos invitat ad actum pænitentialem, qui, post brevem pausam
silentii, a tota communitate formula confessionis generalis perficitur, et sacerdotis
absolutione concluditur, quæ tamen efficacia sacramenti Pænitentiæ caret.


Die dominica, præsertim tempore paschali, loco consueti actus pænitentialis,
quandoque fieri potest benedictio et aspersio aquæ in memoriam baptismi.56


Kyrie, eleison


52. Post actum pænitentialem incipitur semper Kýrie eléison, nisi forte locum
iam habuerit in ipso actu pænitentiali. Cum sit cantus quo fideles Dominum
acclamant eiusque misericordiam implorant, peragitur de more ab omnibus,
partem nempe in eo habentibus populo atque schola vel cantore.


Acclamatio quæque de more bis repetitur, maiore tamen numero non
excluso, ratione ingenii diversarum linguarum necnon musicæ artis vel rerum
adiunctorum. Quando Kýrie cantatur ut pars actus pænitentialis, singulis acclamationibus
« tropus » præponitur.


Gloria in excelsis


53. Glória est antiquissimus et venerabilis hymnus, quo Ecclesia, in Spiritu
Sancto congregata, Deum Patrem atque Agnum glorificat eique supplicat. Huius
hymni textus cum alio commutari nequit. Inchoatur a sacerdote vel, pro opportunitate,
a cantore, aut a schola, cantatur autem vel ab omnibus simul, vel a
populo alternatim cum schola, vel ab ipsa schola. Si non cantatur, recitandum
est ab omnibus simul aut a duobus choris sibi invicem respondentibus.


Cantatur autem vel dicitur diebus dominicis extra tempus Adventus et Quadragesimæ,
necnon in sollemnitatibus et festis, et in peculiaribus celebrationibus
sollemnioribus.


Collecta


54. Deinde sacerdos populum ad orandum invitat; et omnes una cum sacerdote
parumper silent, ut conscii fiant se in conspectu Dei stare, et vota sua in
animo possint nuncupare. Tunc sacerdos profert orationem, quæ solet « collecta
» nominari, et per quam indoles celebrationis exprimitur. Ex antiqua traditione
Ecclesiæ, oratio collecta de more ad Deum Patrem, per Christum in Spiritu
Sancto, dirigitur57
et conclusione trinitaria, idest longiore, concluditur, hoc modo:


  • si dirigitur ad Patrem: Per Dóminum nostrum Iesum Christum Fílium
    tuum, qui tecum vivit et regnat in unitáte Spíritus Sancti, Deus, per ómnia
    sǽcula sæculórum
    ;

  • si dirigitur ad Patrem, sed in fine ipsius fit mentio Filii: Qui tecum vivit
    et regnat in unitáte Spíritus Sancti, Deus, per ómnia sǽcula sæculórum
    ;

  • si dirigitur ad Filium: Qui vivis et regnas cum Deo Patre in unitáte Spíritus
    Sancti, Deus, per ómnia sǽcula sæculórum
    .

Populus, precationi se coniungens, acclamatione Amen orationem facit suam.


In Missa semper unica dicitur collecta.


B) Liturgia verbi


55. Partem præcipuam liturgiæ verbi constituunt lectiones e sacra Scriptura
desumptæ cum cantibus inter eas occurrentibus; homilia autem, professio fidei
et oratio universalis seu oratio fidelium illam evolvunt et concludunt. Nam in
lectionibus, quas homilia exponit, Deus populum suum alloquitur,58
mysterium
redemptionis et salutis patefacit, atque nutrimentum spirituale offert; et ipse
Christus per verbum suum in medio fidelium præsens adest.59
Hoc verbum divinum
populus suum facit silentio et cantibus, atque ipsi adhæret professione fidei;
eo autem nutritus, oratione universali pro necessitatibus totius Ecclesiæ et
pro totius mundi salute preces fundit.


Silentium


56. Liturgia verbi ita celebranda est ut faveat meditationi, ideo plane vitanda
est omnis forma festinationis quæ recollectionem impediat. In ea conveniunt
etiam brevia momenta silentii, coetui congregato accommodata, quibus, Spiritu
Sancto fovente, Dei verbum corde percipiatur, ac responsio per orationem
præparetur. Quæ momenta silentii opportune servari possunt, ex. gr., antequam
inchoetur ipsa liturgia verbi, post primam et secundam lectionem, peracta
denique homilia.60


Lectiones biblicæ


57. In lectionibus mensa verbi Dei paratur fidelibus et thesauri biblici eis
aperiuntur.61
Præstat proinde lectionum biblicarum dispositionem servari, qua
unitas utriusque Testamenti et historiæ salutis illustratur; neque fas est lectiones
et psalmum responsorium, quæ verbum Dei continent, cum aliis textibus non
biblicis commutari.62


58. In celebratione Missæ cum populo, lectiones semper ex ambone proferuntur.


59. Munus lectiones proferendi ex traditione non est præsidentiale sed
ministeriale. Lectiones ergo a lectore proferantur, Evangelium autem a diacono vel,
eo absente, ab alio sacerdote annuntietur. Si tamen diaconus vel alius sacerdos
præsto non sit, ipse sacerdos celebrans Evangelium legat; et si alius quoque
idoneus lector absit, sacerdos celebrans etiam alias lectiones proferat.


Post singulas lectiones qui legit profert acclamationem, cui respondens, populus
congregatus honorem tribuit verbo Dei fide et grato animo recepto.


60. Lectio Evangelii culmen constituit liturgiæ verbi. Maximam venerationem
illi esse tribuendam, ipsa Liturgia docet, cum eam præ ceteris lectionibus
speciali honore insigniat, sive ex parte ministri ad eam annuntiandam deputati
et per benedictionem vel orationem sese præparantis; sive ex parte fidelium,
qui per acclamationes Christum præsentem sibique loquentem agnoscunt et
profitentur, et lectionem ipsam stantes auscultant; sive ex ipsis signis venerationis
Evangeliario tributis.


Psalmus responsorius


61. Post primam lectionem sequitur psalmus responsorius, qui est pars integralis
liturgiæ verbi et magnum momentum liturgicum et pastorale præ se fert,
cum verbi Dei meditationem foveat.


Psalmus responsorius unicuique lectioni respondeat et e lectionario de more
sumatur.


Præstat psalmum responsorium cantu proferri, saltem ad populi responsum
quod attinet. Psalmista proinde, seu cantor psalmi, in ambone vel alio loco apto
profert versus psalmi, tota congregatione sedente et auscultante, immo de
more per responsum participante, nisi psalmus modo directo, idest sine responso,
proferatur. Ut autem populus responsum psalmodicum facilius proferre valeat,
textus aliqui responsorum et psalmorum pro diversis temporibus anni aut
pro diversis ordinibus Sanctorum selecti sunt, qui adhiberi valent, loco textus
lectioni respondentis, quoties psalmus cantu profertur. Si psalmus cani non
potest, recitatur modo aptiore ad meditationem verbi Dei fovendam.


Loco psalmi in lectionario assignati cani potest etiam vel responsorium graduale
e Graduali romano, vel psalmus responsorius aut alleluiaticus e Graduali
simplici, sicut in his libris describuntur.


Acclamatio ante lectionem Evangelii


62. Post lectionem, quæ immediate Evangelium præcedit, canitur Allelúia
vel alius cantus a rubricis statutus, prouti tempus liturgicum postulat. Huiusmodi
acclamatio ritum seu actum per se stantem constituit, quo fidelium coetus
Dominum sibi in Evangelio locuturum excipit atque salutat fidemque suam cantu
profitetur. Cantatur ab omnibus stantibus, schola vel cantore præeunte, et si
casus fert, repetitur; versus vero a schola vel a cantore canitur.


a) Allelúia cantatur omni tempore extra Quadragesimam. Versus sumuntur
e lectionario vel e Graduali.


b) Tempore Quadragesimæ, loco Allelúia cantatur versus ante Evangelium
in lectionario exhibitus. Cani etiam potest alius psalmus seu tractus, prout invenitur
in Graduali.


63. Quando una tantum habetur lectio ante Evangelium:


a) tempore quo dicendum est Allelúia, haberi potest aut psalmus alleluiaticus,
aut psalmus et Allelúia cum suo versu;


b) tempore quo Allelúia non est dicendum, haberi potest aut psalmus et
versus ante Evangelium aut psalmus tantum;


c) Allelúia vel versus ante Evangelium, si non cantantur, omitti possunt.


64. Sequentia, quæ præter quam diebus Paschæ et Pentecostes, est ad libitum,
cantatur ante Allelúia.


Homilia


65. Homilia est pars Liturgiæ et valde commendatur:63
est enim ad nutrimentum
vitæ christianæ necessaria. Sit oportet explicatio aut alicuius aspectus
lectionum sacræ Scripturæ aut alterius textus ex Ordinario vel Proprio Missæ
diei, ratione habita sive mysterii, quod celebratur, sive peculiarium necessitatum
auditorum.64


66. Homilia de more ab ipso sacerdote celebrante habeatur vel ab eo committatur
sacerdoti concelebranti, vel quandoque, pro opportunitate, etiam diacono,
numquam vero laico.65
In casibus peculiaribus iustaque de causa homilia
haberi potest etiam ab Episcopo vel presbytero qui celebrationi interest quin
concelebrare possit.


Diebus dominicis et festis de præcepto homilia habenda est nec omitti potest
nisi gravi de causa, in omnibus Missis, quæ concurrente populo celebrantur;
ceteris vero diebus commendatur, præsertim in feriis Adventus, Quadragesimæ
et temporis paschalis, necnon in aliis festis et occasionibus, in quibus populus
frequentior ad ecclesiam convenit.66


Opportune post homiliam breve spatium silentii servatur.


Professio fidei


67. Symbolum seu professio fidei eo tendit ut universus populus congregatus
verbo Dei in lectionibus e sacra Scriptura nuntiato et per homiliam exposito
respondeat, et ut, regulam fidei proferendo, formula pro usu liturgico probata,
magna fidei mysteria recolat et confiteatur, antequam eorum celebratio in Eucharistia
incipiatur.


68. Symbolum cantandum vel dicendum est a sacerdote cum populo diebus
dominicis et in sollemnitatibus; dici potest etiam in peculiaribus celebrationibus
sollemnioribus.


Si in cantu profertur, inchoatur a sacerdote vel, pro opportunitate, a cantore,
aut a schola, cantatur autem vel ab omnibus simul, vel a populo alternatim
cum schola.


Si non cantatur, recitandum est ab omnibus simul aut a duobus choris sibi
invicem respondentibus.


Oratio universalis


69. In oratione universali, seu oratione fidelium, populus, verbo Dei in fide
suscepto quodammodo respondet et, sui sacerdotii baptismalis munus exercens,
preces Deo offert pro salute omnium. Expedit ut huiusmodi oratio in Missis
cum populo de more habeatur, ita ut obsecrationes fiant pro sancta Ecclesia,
pro iis qui in potestate nos regunt, pro iis qui variis premuntur necessitatibus,
ac pro omnibus hominibus totiusque mundi salute.67


70. Intentionum series de more sint:


a) pro necessitatibus Ecclesiæ,


b) pro rem publicam moderantibus et salute totius mundi,


c) pro oppressis quacumque difficultate,


d) pro communitate locali.


Attamen in celebratione aliqua particulari, uti Confirmatione, Matrimonio,
Exsequiis, ordo intentionum pressius respicere potest particularem occasionem.


71. Est sacerdotis celebrantis precationem a sede moderari. Ipse eam brevi
monitione introducit, qua fideles ad orandum invitat, ipsamque oratione
concludit. Intentiones quæ proponuntur sint sobriæ, sapienti libertate et paucis
verbis compositæ et precationem universæ communitatis exprimant.


Proferuntur ex ambone aut ex alio loco convenienti, a diacono vel a cantore
vel a lectore, vel a fideli laico.68


Populus vero stans precationem suam exprimit sive invocatione communi
post singulas intentiones prolatas, sive orando sub silentio.


C) Liturgia eucharistica


72. In Cena novissima, Christus sacrificium et convivium paschale instituit,
quo sacrificium crucis in Ecclesia continue præsens efficitur, cum sacerdos,
Christum Dominum repræsentans, idem perficit quod ipse Dominus egit atque
discipulis in sui memoriam faciendum tradidit.69


Christus enim accepit panem et calicem, gratias egit, fregit deditque discipulis
suis, dicens: Accipite, manducate, bibite; hoc est Corpus meum; hic est
calix Sanguinis mei. Hoc facite in meam commemorationem. Proinde Ecclesia
totam celebrationem Liturgiæ eucharisticæ partibus hisce Christi verbis et actibus
respondentibus ordinavit. Siquidem:


1) In præparatione donorum, ad altare afferuntur panis et vinum cum
aqua, ea nempe elementa, quæ Christus in manus suas accepit.



2) In Prece eucharistica Deo pro toto opere salutis gratiæ aguntur, et oblata
Christi Corpus et Sanguis fiunt.



3) Per fractionem panis et per Communionem fideles, quamvis multi, ex
uno pane accipiunt Corpus et ex uno calice Sanguinem Domini eodem modo
ac Apostoli de manibus ipsius Christi.


Præparatio donorum


73. Initio Liturgiæ eucharisticæ dona, quæ Corpus et Sanguis Christi efficientur,
ad altare afferuntur.


Imprimis altare, seu mensa dominica, quæ centrum est totius liturgiæ eucharisticæ,70
præparatur, cum corporale, purificatorium, missale et calix, nisi ad
abacum paratur, in eo collocantur.


Oblationes deinde afferuntur: panis et vinum laudabiliter a fidelibus præsentantur,
a sacerdote autem vel a diacono loco opportuno accipiuntur ad altare
deferenda. Quamvis fideles panem et vinum ad liturgiam destinata non iam de
suis proferant sicut olim, ritus tamen illa deferendi vim et significationem spiritualem
servat.


Etiam pecunia vel alia dona pro pauperibus vel pro ecclesia a fidelibus allata
vel in ecclesia collecta accepta habentur; quapropter loco apto extra mensam
eucharisticam collocantur.


74. Processionem, qua dona afferuntur, cantus ad offertorium comitatur
(cf. n. 37, b), qui protrahitur saltem usquedum dona super altare deposita
sunt. Normæ de modo cantandi eædem sunt ac pro cantu ad introitum (cf. n. 48). Cantus
potest semper ritus ad offertorium sociare, etiam sine processione cum donis.


75. Panis et vinum super altare a sacerdote deponuntur comitantibus formulis
statutis; sacerdos dona super altare collocata incensare potest, dein
crucem et ipsum altare, ut oblatio Ecclesiæ eiusque oratio sicut incensum in
conspectum Dei ascendere significentur. Deinde sacerdos, propter sacrum ministerium,
et populus, ratione baptismalis dignitatis, incensari possunt a diacono
vel ab alio ministro.


76. Deinde sacerdos manus lavat ad latus altaris, quo ritu desiderium internæ
purificationis exprimitur.


Oratio super oblata


77. Depositione oblatorum facta et ritibus qui eam comitantur perfectis, per
invitationem ad orandum una cum sacerdote et per orationem super oblata
præparatio donorum concluditur et Prex eucharistica præparatur.


In Missa unica dicitur oratio super oblata, quæ concluditur conclusione
breviore, idest: Per Christum Dóminum nostrum; si vero in fine ipsius fit mentio
Filii: Qui vivit et regnat in sǽcula sæculórum.


Populus, precationi se coniungens, acclamatione Amen orationem facit suam.


Prex eucharistica


78. Nunc centrum et culmen totius celebrationis initium habet, ipsa nempe
Prex eucharistica, prex scilicet gratiarum actionis et sanctificationis. Sacerdos
populum ad corda versus Dominum in oratione et gratiarum actione elevanda
invitat eumque sibi sociat in oratione, quam nomine totius communitatis per
Iesum Christum in Spiritu Sancto ad Deum Patrem dirigit. Sensus autem huius
orationis est, ut tota congregatio fidelium se cum Christo coniungat in confessione
magnalium Dei et in oblatione sacrificii. Prex eucharistica exigit ut omnes
reverentia et silentio eam auscultent.


79. Præcipua elementa e quibus Prex eucharistica constat, hoc modo distingui
possunt:
a) Gratiarum actio (quæ præsertim in Præfatione exprimitur), in qua sacerdos
nomine totius populi sancti Deum Patrem glorificat et ei gratias agit pro toto
opere salutis vel aliqua eius ratione particulari, secundum diversitatem diei,
festivitatis vel temporis.


b) Acclamatio: qua tota congregatio, cælestibus virtutibus se iungens, cantat
Sanctus. Hæc acclamatio, quæ partem ipsius Precis eucharisticæ constituit, ab
omni populo cum sacerdote profertur.


c) Epiclesis: qua per invocationes peculiares Ecclesia Spiritus Sancti virtutem
implorat, ut dona ab hominibus oblata consecrentur, seu Corpus et Sanguis
Christi fiant, et ut hostia immaculata, in Communione sumenda, sit in salutem
eorum qui illam participaturi sunt.


d) Narratio institutionis et consecratio: verbis et actionibus Christi sacrificium
peragitur, quod ipse Christus in Cena novissima instituit, cum suum Corpus
et Sanguinem sub speciebus panis et vini obtulit, Apostolisque manducandum et
bibendum dedit et iis mandatum reliquit idem mysterium perpetuandi.


e) Anamnesis: per quam, mandatum adimplens, quod a Christo Domino
per Apostolos accepit, Ecclesia memoriam ipsius Christi agit, recolens præcipue
eius beatam passionem, gloriosam resurrectionem et ad cælos ascensionem.


f) Oblatio: per quam in ipsa hac memoria Ecclesia, eaque præsertim hic et
nunc congregata, in Spiritu Sancto hostiam immaculatam Patri offert. Intendit
vero Ecclesia ut fideles non solummodo immaculatam hostiam offerant sed
etiam seipsos offerre discant,71
et de die in diem consummentur, Christo mediatore,
in unitatem cum Deo et inter se, ut sit tandem Deus omnia in omnibus.72


g) Intercessiones: per quas exprimitur Eucharistiam celebrari in communione
cum tota Ecclesia tam cælesti quam terrestri, oblationemque fieri pro ipsa et omnibus
eius membris vivis atque defunctis, quæ ad participandam redemptionem et
salutem per Christi Corpus et Sanguinem acquisitam vocata sunt.


h) Doxologia finalis: qua glorificatio Dei exprimitur, quæque acclamatione
Amen populi confirmatur et concluditur.


Ritus Communionis


80. Cum celebratio eucharistica convivium paschale sit, expedit ut, iuxta
mandatum Domini, Corpus et Sanguis eius a fidelibus rite dispositis ut cibus
spiritualis accipiantur. Ad hoc tendunt fractio aliique ritus præparatorii, quibus
fideles ad Communionem immediate adducuntur.


Oratio dominica


81. In Oratione dominica panis cotidianus petitur, quo christianis præcipue
panis eucharisticus innuitur, atque purificatio a peccatis imploratur, ita ut sancta
revera sanctis dentur. Sacerdos invitationem ad orationem profert, omnes
vero fideles orationem una cum sacerdote dicunt, et sacerdos solus embolismum
adiungit, quem populus doxologia concludit. Embolismus, ultimam petitionem
ipsius Orationis dominicæ evolvens, liberationem a potestate mali pro
tota communitate fidelium expetit.


Invitatio, oratio ipsa, embolismus et doxologia qua populus hæc concludit,
cantu vel clara voce proferuntur.


Ritus pacis


82. Sequitur ritus pacis, quo Ecclesia pacem et unitatem pro se ipsa et universa
hominum familia implorat et fideles ecclesialem communionem mutuamque
caritatem sibi exprimunt, priusquam Sacramento communicent.


Ad ipsum signum pacis tradendæ quod attinet, modus a Conferentiis Episcoporum,
secundum ingenium et mores populorum, statuatur. Convenit tamen
ut unusquisque solummodo sibi propinquioribus sobrie pacem significet.


Fractio panis


83. Sacerdos panem eucharisticum frangit, adiuvante, si casus fert, diacono
vel concelebrante. Gestus fractionis a Christo in ultima cena peractus, qui tempore
apostolico toti actioni eucharisticæ nomen dedit, significat fideles multos
in Communione ex uno pane vitæ, qui est Christus pro mundi salute mortuus
et resurgens, unum corpus effici (1 Cor 10, 17). Fractio inchoatur post pacem
traditam, et debita cum reverentia peragitur, ne tamen innecessarie protrahatur
nec immoderato momento æstimetur. Ritus iste sacerdoti et diacono reservatur.


Sacerdos panem frangit et partem hostiæ in calicem immittit, ad significandam
unitatem Corporis et Sanguinis Domini, in opere salutis, scilicet Corporis
Christi Iesu viventis et gloriosi. Supplicatio Agnus Dei a schola vel a cantore,
populo respondente, de more cantatur, vel saltem elata voce dicitur. Invocatio
fractionem panis comitatur, quare repeti potest quoties necesse est adusque ritum
peractum. Ultima vice concluditur verbis dona nobis pacem.


Communio


84. Sacerdos oratione secreta se præparat, ut Corpus et Sanguinem Christi
fructuose accipiat. Fideles idem faciunt silentio orantes.


Deinde sacerdos panem eucharisticum super patenam vel super calicem fidelibus
ostendit eosque ad Christi convivium invitat; simul autem cum fidelibus
actum humilitatis, verbis utens evangelicis præscriptis, elicit.


85. Valde optandum est, ut fideles, sicut et ipse sacerdos facere tenetur, ex
hostiis, in eadem Missa consecratis, Corpus dominicum accipiant et in casibus
prævisis calicem (cf. n. 283) participent, quo etiam per signa Communio melius
appareat participatio sacrificii, quod actu celebratur.73


86. Dum sacerdos sumit Sacramentum, inchoatur cantus ad Communionem,
cuius est spiritualem unionem communicantium per unitatem vocum
exprimere, gaudium cordis demonstrare et indolem « communitariam » processionis
ad Eucharistiam suscipiendam magis in lucem ponere. Cantus protrahitur, dum
fidelibus Sacramentum ministratur.74
Si tamen hymnus post Communionem habetur,
cantus ad Communionem tempestive claudatur.


Curetur ut etiam cantores commode communicare possint.


87. Pro cantu ad Communionem adhiberi potest aut antiphona ex Graduali
romano sive cum psalmo sive sola, aut antiphona cum psalmo e Graduali simplici,
aut alius cantus congruus a Conferentia Episcoporum approbatus. Cantatur
sive a schola sola, sive a schola vel cantore cum populo.


Si autem non habetur cantus,antiphona in Missali proposita recitari
potest sive a fidelibus,sive ab aliquibus ex ipsis,sive alectore,sin aliter ab
ipso sacerdote post quam ipse communicavit,antequam Communionem distribuat fidelibus.


88. Distributione Communionis expleta, pro opportunitate, sacerdos et fideles
per aliquod temporis spatium secreto orant. Si placet, etiam psalmus vel
aliud laudis canticum vel hymnus a tota congregatione persolvi potest.


89. Ad precationem populi Dei complendam, necnon totum ritum Communionis
concludendum, sacerdos orationem post Communionem profert, in qua
pro fructibus mysterii celebrati deprecatur.


In Missa unica dicitur oratio post Communionem, quæ terminatur conclusione
breviore, idest:


  • si dirigitur ad Patrem: Per Christum Dóminum nostrum;

  • si dirigitur ad Patrem, sed in fine ipsius fit mentio Filii: Qui vivit et regnat
    in sǽcula sæculórum
    ;

  • si dirigitur ad Filium: Qui vivis et regnas in sǽcula sæculórum.

Populus acclamatione Amen orationem facit suam.


D) Ritus conclusionis


90. Ad ritus conclusionis pertinent:


a) breves notitiæ, si necessariæ sint;


b) salutatio et benedictio sacerdotis, quæ quibusdam diebus et occasionibus
oratione super populum vel alia sollemniore formula ditatur et exprimitur;


c) dimissio populi ex parte diaconi vel sacerdotis, ut unusquisque ad opera
sua bona revertatur, collaudans et benedicens Deum;


d) osculatio altaris ex parte sacerdotis et diaconi et deinde inclinatio profunda
ad altare ex parte sacerdotis, diaconi, aliorumque ministrorum.


Caput III

DE OFFICIIS ET MINISTERIIS IN MISSA


91. Celebratio eucharistica est actio Christi et Ecclesiæ, scilicet plebis sanctæ
sub Episcopo adunatæ et ordinatæ. Quare ad universum Corpus Ecclesiæ
pertinet illudque manifestat et afficit; singula vero membra ipsius diverso modo,
pro diversitate ordinum, munerum, et actualis participationis attingit.75
Hoc
modo populus christianus, « genus electum, regale sacerdotium, gens sancta,
populus acquisitionis », suam cohærentem et hierarchicam ordinationem manifestat.76
Omnes ergo sive ministri ordinati sive christifideles laici, munere vel officio
suo fungentes, solum et totum id agant, quod ad ipsos pertinet.77


I. DE OFFICIIS ORDINIS SACRI


92. Omnis legitima Eucharistiæ celebratio dirigitur ab Episcopo, sive per
seipsum, sive per presbyteros adiutores ipsius.78


Cum Episcopus Missæ interest, ubi populus est congregatus, maxime decet
ipsum Eucharistiam celebrare, et presbyteros, ut concelebrantes, sibi in actione
sacra consociare. Quod fit non ad sollemnitatem exteriorem ritus augendam,
sed ad significandum vividiore luce mysterium Ecclesiæ, « unitatis sacramentum ».79


Si vero Episcopus Eucharistiam non celebrat, sed alii hoc faciendum attribuit,
tunc convenienter ipse, cruce pectorali, stola et pluviali super albam indutus,
liturgiæ verbi præsidet, et in fine Missæ benedictionem impertit.80


93. Etiam presbyter, qui in Ecclesia sacra Ordinis potestate pollet sacrificium
in persona Christi offerendi,81
exinde populo fideli hic et nunc congregato
præest, eius orationi præsidet, illi nuntium salutis proclamat, populum sibi sociat
in offerendo sacrificio per Christum in Spiritu Sancto Deo Patri, fratribus
suis panem vitæ æternæ dat, ipsumque cum illis participat. Cum igitur Eucharistiam
celebrat, debet Deo et populo cum dignitate et humilitate servire, et in
modo se gerendi et verba divina proferendi præsentiam vivam Christi fidelibus
insinuare.


94. Post presbyterum diaconus, vi sacræ ordinationis acceptæ, primum locum
obtinet inter eos qui in celebratione eucharistica ministrant. Sacer enim
diaconatus Ordo iam a prisca Apostolorum ætate in Ecclesia in magno honore
habitus est.82
In Missa diaconus proprias habet partes in Evangelio nuntiando et
quandoque verbo Dei prædicando, in orationis universalis intentiones enuntiando,
in ministrando sacerdoti, in altare apparando et sacrificii celebrationi inser
viendo, in Eucharistia fidelibus distribuenda, præcipue sub specie vini, et in gestibus
et corporis habitibus populi aliquando innuendis.


II. DE MUNERIBUS POPULI DEI


95. In celebratione Missæ fideles efficiunt plebem sanctam, populum acquisitionis
et sacerdotium regale, ut gratias Deo agant et immaculatam hostiam,
non tantum per sacerdotis manus, sed etiam una cum ipso offerant et seipsos
offerre discant.83
Curent autem id manifestare per profundum sensum religiosum
et per caritatem erga fratres, qui eandem celebrationem participant.


Vitent proinde omnes species vel singulariæ vitæ vel divisionis, præ oculis
habentes se unicum Patrem habere in cælis, omnesque propterea esse inter se
fratres.


96. Unum autem corpus efficiant sive verbum Dei audiendo, sive in orationibus
et in cantu partem habendo, sive præsertim in communi oblatione sacrificii
et in communi participatione mensæ Domini. Hæc unitas pulchre apparet
ex gestibus et corporis habitibus a fidelibus communiter servatis.


97. Ne renuant autem fideles populo Dei cum gaudio servire, quoties rogantur,
ut aliquod peculiare ministerium vel munus in celebratione præstent.


III. DE MINISTERIIS PECULIARIBUS


De ministerio acolythi et lectoris institutorum


98. Acolythus instituitur ad servitium altaris et in adiutorium sacerdotis et
diaconi. Ipsius præcipue est altare atque vasa sacra parare et, si necesse est,
Eucharistiam, cuius est minister extraordinarius, fidelibus distribuere.84


In ministerio altaris, acolythus partes proprias habet (cf. nn. 187-193) quas
ipse exercere debet.


99. Lector instituitur ad proferendas lectiones sacræ Scripturæ, Evangelio
excepto. Potest etiam intentiones orationis universalis proponere et, deficiente
psalmista, psalmum inter lectiones proferre.


In celebratione eucharistica lector proprium munus habet (cf. nn. 194-198),
quod ipse per se exercere debet.


De ceteris muneribus


100. Deficiente acolytho instituto, ad servitium altaris et in adiutorium
sacerdotis et diaconi deputari possunt ministri laici qui crucem, cereos, thuribulum,
panem, vinum, aquam deferunt, vel etiam ad sacram Communionem
distribuendam deputantur ut ministri extraordinarii.85


101. Deficiente lectore instituto, alii laici deputentur ad proferendas lectiones
sacræ Scripturæ, qui revera apti sint huic muneri adimplendo et sedulo
præparati, ut fideles ex auditione lectionum divinarum suavem et vivum sacræ
Scripturæ affectum86
in corde concipiant.


102. Psalmistæ est psalmum vel aliud canticum biblicum, quod inter lectiones
invenitur, proferre. Ad suum munus recte implendum necesse est, ut psalmista
et arte psallendi et facultate recte pronuntiandi et dicendi polleat.


103. Inter fideles suum munus liturgicum exercet schola cantorum vel chorus,
cuius est de partibus sibi propriis, iuxta diversa genera cantuum, debite
exsequendis, curare, et actuosam fidelium participationem in cantu fovere.87
Quæ de schola cantorum dicuntur, valent, servatis servandis, pro aliis etiam
musicis, præsertim vero pro organista.


104. Decet adesse cantorem vel magistrum chori ad cantum populi dirigendum
et sustentandum. Immo, cum deficit schola, cantori competit diversos
cantus moderari, populo pro sua parte participante.88


105. Munus liturgicum exercent etiam:


a) Sacrista, qui libros liturgicos, paramenta et alia, quæ in celebratione
Missæ sunt necessaria, diligenter disponit.


b) Commentator, qui explicationes et admonitiones pro opportunitate breviter
proponit fidelibus, ut in celebrationem introducantur et ad eius intellegentiam
melius disponantur. Oportet monitiones commentatoris sint adamussim
præparatæ et sobrietate perspicuæ. In suo munere adimplendo, commentator
stat loco apto coram fidelibus, non vero in ambone.


c) Qui collectas in ecclesia faciunt.


d) Ii, qui aliquibus in regionibus, fideles ad portas ecclesiæ recipiunt
eosque in locis ipsis convenientibus disponunt, et eorum processiones ordinant.


106. Expedit ut, saltem in ecclesiis cathedralibus et maioribus, habeatur aliquis
competens minister seu cæremoniarum magister, qui curet de actionibus
sacris congrue disponendis et cum decore, ordine et pietate per ministros sacros
et fideles laicos exercendis.


107. Liturgica munera, quæ non sunt propria sacerdotis vel diaconi, et de
quibus superius (nn. 100-106) dicitur, etiam laicis idoneis a parocho vel rectore
ecclesiæ selectis,89
committi possunt liturgica benedictione vel temporanea deputatione. Quoad munus
inserviendi sacerdoti ad altare, serventur normæ ab Episcopo datæ pro sua dioecesi.


IV. DE DISTRIBUTIONE MUNERUM ET DE PRÆPARATIONE CELEBRATIONIS


108. Unus idemque sacerdos munus præsidentiale semper in omnibus eius
partibus exercere debet, iis exceptis quæ propria sunt Missæ cui Episcopus interest
(cf. supra n. 92).


109. Si plures adsunt qui idem ministerium exercere possunt, nihil vetat,
quominus diversas partes eiusdem ministerii vel officii inter se distribuant et
peragant. Ex. gr., alius diaconus adhiberi potest pro partibus in cantu proferendis,
et alius pro ministerio altaris; si plures lectiones habentur, inter plures lectores
eas distribuere iuvat, et sic de ceteris. Minime vero congruit ut plures
unicum elementum celebrationis inter se dividant: ex. gr. eadem lectio a duobus,
unus post alium, lecta, nisi agatur de Passione Domini.


110. Si in Missa cum populo unus tantum minister adest, ipse diversa munera
exerceat.


111. Effectiva cuiusque celebrationis liturgicæ præparatio concordi et diligenti
animo iuxta Missale et alios libros liturgicos fiat inter omnes quorum interest
sive quoad ritus, sive quoad rem pastoralem et musicam, rectore ecclesiæ
moderante et auditis quoque fidelibus pro iis quæ ad ipsos directe
pertinent. Sacerdoti vero, qui celebrationi præest, ius semper manet disponendi
de his quæ ipsi competunt.90


Caput IV

DE DIVERSIS FORMIS MISSAM CELEBRANDI


112. In Ecclesia locali primus sane locus tribuatur, propter eius significationem,
Missæ cui præest Episcopus a suo presbyterio, diaconis et ministris laicis
circumdatus91
et in qua plebs sancta Dei plene et actuose participat, ibi enim
habetur præcipua manifestatio Ecclesiæ.


In Missa quam Episcopus celebrat, vel cui ipse præest quin Eucharistiam
celebret, serventur normæ quæ in Cæremoniali Episcoporum inveniuntur.92


113. Magni etiam habeatur Missa quæ cum aliqua communitate, præsertim
vero paroeciali, celebratur, utpote quæ Ecclesiam universalem repræsentet tempore
et loco statutis, præcipue vero in communi celebratione dominicali.93


114. Inter Missas autem ab aliquibus communitatibus celebratas peculiarem
locum obtinet Missa conventualis, quæ pars est Officii cotidiani, aut Missa, quæ
« communitatis » dicitur. Et quamvis hæ Missæ nullam specialem formam celebrationis
præ se ferant, maxime tamen decet eas cum cantu fieri, præcipue
cum plena participatione omnium sodalium communitatis sive religiosorum sive
canonicorum. In iis proinde munus suum exerceant singuli iuxta Ordinem vel
ministerium receptum. Expedit ideo ut omnes sacerdotes qui pro utilitate pastorali
fidelium singulariter celebrare non tenentur, in iis, quantum fieri potest,
concelebrent. Omnes insuper ad eam communitatem pertinentes sacerdotes qui
officio in bonum pastorale fidelium singulariter celebrandi tenentur, Missam
quoque conventualem aut « communitatis » eadem die concelebrare possunt.94
Præstat enim presbyteros, qui celebrationi eucharisticæ intersunt, nisi iusta causa
excusentur, munus proprii Ordinis de more exercere et proinde uti concelebrantes
participare, sacris vestibus indutos. Secus habitum choralem proprium
aut superpelliceum super vestem talarem gestant.


I. DE MISSA CUM POPULO


115. Missa cum populo ea intellegitur quæ cum fidelium participatione
celebratur. Convenit autem ut, quantum fieri potest, præsertim vero diebus dominicis
et festis de præcepto, cum cantu et congruo numero ministrorum celebratio
peragatur;95
attamen etiam sine cantu et cum uno ministro perfici potest.


116. In qualibet Missæ celebratione si adest diaconus, hic suo munere fungatur. Expedit
autem ut sacerdoti celebranti de more adsint acolythus, lector et
cantor. Ritus vero qui infra describitur facultatem prævidet amplioris etiam numeri
ministrorum.


Præparanda


117. Altare una saltem tobalea albi coloris cooperiatur. Super ipsum vero
aut iuxta ipsum duo saltem in omni celebratione, vel etiam quattuor aut sex,
præsertim si agitur de Missa dominicali vel festiva de præcepto, vel, si Episcopus
dioecesanus celebrat, septem candelabra cum cereis accensis ponantur. Item super
altare vel circa ipsum habeatur crux, cum effigie Christi crucifixi. Candelabra
autem et crux effigie Christi crucifixi ornata in processione ad introitum
afferri possunt. Super ipsum altare poni potest, nisi in processione ad
introitum deferatur, Evangeliarium a libro aliarum lectionum distinctum.


118. Item parentur:


a) iuxta sedem sacerdotis: missale et, pro opportunitate, libellus cantuum;


b) in ambone: lectionarium;


c) in abaco: calix, corporale, purificatorium et, pro opportunitate, palla; patena
et pyxides, si necessariæ sunt; panis pro Communione sacerdotis qui
præest, diaconi, ministrorum et populi; urceoli cum vino et aqua, nisi hæc omnia
a fidelibus in processione ad offertorium præsententur; vas aquæ benedicendæ,
si fit aspersio; patina pro Communione fidelium; et ea quæ necessaria
sunt ad manus lavandas.


Calix laudabiliter cooperiatur velo, quod potest esse aut coloris diei aut coloris
albi.


119. In sacristia, pro diversis formis celebrationis, parentur sacræ vestes
(cf. nn. 337-341) sacerdotis, diaconi et aliorum ministrorum:
a) pro sacerdote: alba, stola et casula seu planeta;
b) pro diacono: alba, stola et dalmatica, quæ tamen, ob necessitatem vel
minorem gradum sollemnitatis, omitti potest;
c) pro aliis ministris: albæ vel aliæ vestes legitime approbatæ.96
Omnes qui albam induunt, cingulum adhibeant et amictu utantur, nisi ob
ipsius albæ formam non exigantur.


Cum introitus processione perficitur, parentur etiam Evangeliarium; in diebus
dominicis et festivis thuribulum et navicula cum thure, si incensum seu
thus adhibetur; crux in processione deferenda, candelabra cum cereis accensis.


A) De Missa sine diacono


Ritus initiales


120. Populo congregato, sacerdos et ministri, sacris vestibus induti, ad altare
procedunt hoc ordine:


a) thuriferarius cum thuribulo fumigante, si thus adhibetur;


b) ministri qui deferunt cereos accensos, et inter eos acolythus vel alius minister
cum cruce;


c) acolythi et alii ministri;


d) lector, qui potest Evangeliarium, non autem lectionarium, parum elevatum
deferre;


e) sacerdos Missam celebraturus.


Si incensum adhibetur, sacerdos antequam procedatur, incensum in thuribulo
imponit et signo crucis benedicit, nihil dicens.


121. Dum fit processio ad altare, cantus ad introitum peragitur (cf. nn. 47-48).


122. Cum ad altare pervenerint, sacerdos et ministri faciunt profundam inclinationem.


Crux effigie Christi crucifixi ornata et in processione forte delata, iuxta altare
erigi potest ut fiat crux altaris, quæ una tantum esse debet, secus in loco digno
reponatur. Candelabra vero super altare vel iuxta illud collocantur; Evangeliarium
laudabiliter super altare deponitur.


123. Sacerdos ad altare ascendit ipsumque veneratur osculo. Deinde, pro
opportunitate, crucem et altare incensat, illud circumeundo.


124. His peractis, sacerdos sedem petit. Cantu ad introitum expleto, omnibus
stantibus, sacerdos et fideles signant se signo crucis. Sacerdos dicit: In nómine
Patris, et Fílii, et Spíritus Sancti
. Populus respondet: Amen.


Deinde, versus ad populum et manus extendens, sacerdos eum salutat, una
adhibita e formulis propositis. Potest etiam ipse sacerdos vel alius minister, brevissimis
verbis introducere fideles in Missam illius diei.


125. Sequitur actus pænitentialis. Postea cantatur vel dicitur Kýrie, iuxta rubricas
(cf. n. 52).


126. In celebrationibus statutis, cantatur vel dicitur Glória ( cf. n. 53).


127. Deinde sacerdos populum ad orandum invitat, manibus iunctis, dicens:
Orémus. Et omnes una cum sacerdote ad breve tempus silentes orant. Tunc sacerdos,
manibus extensis, dicit collectam, qua expleta, populus acclamat: Amen.


Liturgia verbi


128. Collecta conclusa, omnes sedent. Sacerdos potest, brevissimis verbis,
fideles in liturgiam verbi introducere. Lector vero ad ambonem pergit, et ex
lectionario ibi iam ante Missam posito proclamat primam lectionem, quam omnes
auscultant. In fine lector profert acclamationem Verbum Dómini, omnibus
respondentibus Deo grátias.


Tunc breve spatium silentii, pro opportunitate, servari potest, ut omnes, ea
quæ audierunt meditentur.


129. Deinde psalmista, vel ipse lector, profert versus psalmi, populo de more
responsum proferente.


130. Si habenda sit secunda lectio ante Evangelium, lector eam ex ambone
proclamat, omnibus auscultantibus, atque in fine acclamationi respondentibus,
ut dicitur supra (n. 128). Deinde, pro opportunitate, breve spatium silentii servari
potest.


131. Postea omnes surgunt et canitur Allelúia vel alius cantus, prout tempus
liturgicum postulat (cf. nn. 62-64).


132. Dum canitur Allelúia vel alius cantus, sacerdos incensum, si adhibetur,
imponit et benedicit. Deinde, manibus iunctis, et profunde inclinatus ante altare,
dicit secreto: Munda cor meum.


133. Tunc Evangeliarium, si est in altari, accipit et, præcedentibus ministris
laicis, qui thuribulum et cereos deferre possunt, ad ambonem accedit, Evangeliarium
parum elevatum deferens. Adstantes ad ambonem se convertunt, singularem
reverentiam erga Evangelium Christi manifestantes.


134. In ambone sacerdos aperit librum et, manibus iunctis, dicit: Dóminus
vobíscum
, populo respondente: Et cum spíritu tuo, et deinde Léctio sancti
Evangélii
, pollice signans librum et seipsum in fronte, ore et pectore, quod faciunt
et ceteri omnes. Populus acclamat, dicens: Glória tibi, Dómine. Sacerdos
librum, si incensum adhibetur, thurificat (cf. nn. 276-277). Deinde proclamat
Evangelium, et in fine profert acclamationem: Verbum Dómini, omnibus respondentibus:
Laus tibi, Christe. Sacerdos librum osculatur, secreto dicens: Per
evangélica dicta
.


135. Si non adest lector, sacerdos ipse omnes lectiones et psalmum profert,
stans in ambone. Ibidem, si adhibetur, incensum imponit et benedicit, et, profunde
inclinatus, dicit: Munda cor meum.


136. Sacerdos, stans ad sedem vel in ipso ambone vel, pro opportunitate, in
alio loco idoneo, profert homiliam; qua finita, spatium silentii servari potest.


137. Symbolum cantatur vel recitatur a sacerdote una cum populo (cf. n. 68),
omnibus stantibus. Ad verba Et incarnátus est, etc. omnes profunde se inclinant;
in sollemnitatibus vero Annuntiationis et Nativitatis Domini genua flectunt.


138. Dicto symbolo, sacerdos stans ad sedem, manibus iunctis, brevi monitione
fideles invitat ad orationem universalem. Deinde cantor vel lector vel
alius, ex ambone aut ex alio loco convenienti, intentiones versus populum proponit,
populo pro sua parte suppliciter respondente. Postremo sacerdos, manibus
extensis, precationem oratione concludit.


Liturgia eucharistica


139. Oratione universali absoluta, omnes sedent et incipit cantus ad offertorium
(cf. n. 74).


Acolythus vel alius minister laicus corporale, purificatorium, calicem, pallam
et missale super altare collocat.


140. Expedit ut participatio fidelium manifestetur per oblationem sive panis
et vini ad Eucharistiæ celebrationem, sive aliorum donorum, quibus necessitatibus
ecclesiæ et pauperum subveniatur.


Oblationes fidelium a sacerdote accipiuntur, adiuvantibus acolytho vel alio
ministro. Panis et vinum pro Eucharistia ad celebrantem deferuntur, qui ea super
altare deponit, alia autem dona alio apto loco collocantur (cf. n. 73).


141. Sacerdos, ad altare, accipit patenam cum pane, eamque ambabus manibus
aliquantulum elevatam super altare tenet, dicens secreto Benedíctus es,
Dómine
. Deinde patenam cum pane super corporale deponit.


142. Postea, sacerdos stans ad latus altaris, infundit vinum et parum aquæ
in calicem, dicens secreto: Per huius aquæ, ministro urceolos porrigente. Reversus
ad medium altaris, acceptum calicem ambabus manibus parum elevatum
tenet, dicens secreto Benedíctus es, Dómine, et deinde calicem super corporale
deponit, et palla pro opportunitate cooperit.


Si vero cantus ad offertorium non peragitur vel non pulsatur organum, sacerdoti
licet, in præsentatione panis et vini, elata voce proferre formulas benedictionis,
quibus populus acclamat: Benedíctus Deus in sǽcula.


143. Calice super altare deposito, sacerdos, profunde inclinatus, dicit secreto:
In spíritu humilitátis.


144. Deinde, si incensum adhibetur, sacerdos illud in thuribulo imponit, benedicit
nihil dicens atque oblata, crucem et altare incensat. Minister stans ad
latus altaris sacerdotem incensat, deinde populum.


145. Post orationem In spíritu humilitátis vel post incensationem, sacerdos,
stans ad latus altaris, manus lavat, secreto dicens: Lava me, Dómine, ministro
aquam fundente.


146. Ad medium altaris deinde reversus, sacerdos, stans versus populum,
extendens et iungens manus, populum ad orandum invitat, dicens: Oráte,
fratres
. Populus surgit et responsionem dat: Suscípiat Dóminus. Deinde sacerdos,
manibus extensis, dicit orationem super oblata. In fine populus acclamat: Amen.


147. Tunc sacerdos incipit Precem eucharisticam. Iuxta rubricas (cf. n. 365)
seligit unam ex iis quæ in Missali Romano inveniuntur, vel ab Apostolica Sede
probatæ sunt. Prex eucharistica natura sua exigit ut solus sacerdos, vi ordinationis,
eam proferat. Populus vero sacerdoti in fide et cum silentio se societ,
necnon interventibus in eucharisticæ Precis cursu statutis, qui sunt responsiones
in dialogo Præfationis, Sanctus, acclamatio post consecrationem et acclamatio
Amen post doxologiam finalem, necnon aliæ acclamationes a Conferentia
Episcoporum probatæ et a Sancta Sede recognitæ.


Valde convenit ut sacerdos partes Precis eucharisticæ, quæ notis ditantur,
cantu proferat.


148. Precem eucharisticam incipiens, sacerdos, manus extendens, cantat vel
dicit: Dóminus vobíscum, populo respondente: Et cum spíritu tuo. Cum prosequitur:
Sursum corda, manus elevat. Populus respondet: Habémus ad Dóminum.


Deinde sacerdos, manibus extensis, subdit: Grátias agámus Dómino Deo
nostro
, et populus respondet: Dignum et iustum est. Postea sacerdos prosequitur,
manibus extensis, Præfationem; eaque conclusa, iunctis manibus, una cum
omnibus adstantibus, cantat vel clara voce dicit: Sanctus ( cf. n. 79 b).


149. Sacerdos prosequitur Precem eucharisticam iuxta rubricas, quæ in singulis
Precibus exponuntur.


Si celebrans est Episcopus, in Precibus, post verba: Papa nostro N. subiungit:
et me indígno fámulo tuo, vel post verba: Papæ nostri N., subiungit: mei
indígni fámuli tui
. Si autem Episcopus extra dioecesim suam celebrat, post verba:
Papa nostro N. subiungit: et me indígno fámulo tuo, et fratre meo N., Epí-scopo
huius Ecclésiæ N.
, vel post verba: Papæ nostri N., subiungit: mei indígni
fámuli tui, et fratris mei N., Epíscopi huius Ecclésiæ N.


Episcopus dioecesanus, aut qui eidem in iure æquiparatus est, nominari debet
hac formula: una cum fámulo tuo Papa nostro N. et Epíscopo (vel: Vicário,
Præláto, Præfécto, Abbáte) nostro N.


Episcopos Coadiutorem et Auxiliares, non autem alios Episcopos forte
præsentes, nominari licet in Prece eucharistica. Quando plures nominandi sunt,
dicitur sub formula generali: et Epíscopo nostro N. eiúsque Epíscopis adiutóribus.


In unaquaque Prece eucharistica, prædictæ formulæ aptandæ sunt, normis
grammaticorum attentis.


150. Paulo ante consecrationem, minister, pro opportunitate, campanulæ signo
fideles monet. Item pulsat campanulam ad unamquamque ostensionem,
iuxta cuiusque loci consuetudinem.


Si incensum adhibetur, cum hostia et calix populo post consecrationem
ostenduntur, minister ea incensat.


151. Post consecrationem, dicto a sacerdote: Mystérium fídei, populus acclamationem
profert, adhibita una ex formulis præscriptis.


In fine Precis eucharisticæ, sacerdos, accipiens patenam cum hostia et calicem
et utrumque elevans, doxologiam: Per ipsum, solus profert. Populus in fine
acclamat: Amen. Postea sacerdos patenam et calicem super corporale deponit.


152. Expleta Prece eucharistica, sacerdos, manibus iunctis, dicit monitionem
ante Orationem dominicam, quam deinde una cum populo profert, manibus
extensis.


153. Oratione dominica conclusa, sacerdos, manibus extensis, solus dicit
embolismum Líbera nos, quo completo, populus acclamat: Quia tuum est regnum.


154. Deinde sacerdos, manibus extensis, clara voce dicit orationem Dómine
Iesu Christe, qui dixísti
; eaque conclusa, extendens et iungens manus, pacem
annuntiat, versus ad populum, dicens: Pax Dómini sit semper vobíscum. Populus
respondet: Et cum spíritu tuo. Postea, pro opportunitate, sacerdos subiungit:
Offérte vobis pacem.


Sacerdos pacem potest dare ministris, semper tamen intra presbyterium
remanens, ne celebratio turbetur. Item faciat si e rationabili causa aliquibus
paucis fidelibus pacem dare velit. Omnes vero, iuxta ea quæ a Conferentia Episcoporum
statuta sunt, pacem, communionem et caritatem sibi invicem significant. Dum pax
datur, dici potest: Pax Dómini sit semper tecum, cui respondetur:
Amen.


155. Postea sacerdos accipit hostiam, eamque super patenam frangit, et particulam
immittit in calicem, dicens secreto: Hæc commíxtio. Interim a choro et
a populo cantatur vel dicitur Agnus Dei (cf. n. 83).


156. Tunc sacerdos secreto et manibus iunctis dicit orationem ad Communionem
Dómine Iesu Christe, Fili Dei vivi vel Percéptio Córporis et Sánguinis.


157. Oratione conclusa, sacerdos genuflectit, accipit hostiam in eadem Missa
consecratam, eamque aliquantulum elevatam super patenam vel super calicem tenens,
versus ad populum, dicit: Ecce Agnus Dei, et una cum populo subdit: Dómine,
non sum dignus
.


158. Postea, stans ad altare conversus, sacerdos secreto dicit: Corpus Christi
custódiat me in vitam ætérnam
, et reverenter sumit Corpus Christi. Deinde accipit
calicem, secreto dicens: Sanguis Christi custódiat me in vitam ætérnam, et
reverenter sumit Sanguinem Christi.


159. Dum sacerdos sumit Sacramentum, inchoatur cantus ad Communionem
(cf. n. 86).


160. Sacerdos deinde accipit patenam vel pyxidem, et accedit ad communicandos,
qui de more processionaliter appropinquant.


Non licet ipsis fidelibus panem consecratum neque calicem sacrum per semetipsos
accipere eo minus de manu in manum inter se transmittere. Fideles
communicant genuflexi vel stantes, prout Conferentia Episcoporum statuerit.


Cum autem stantes communicant, commendatur ut debitam reverentiam, ab
iisdem normis statuendam, ante susceptionem Sacramenti faciant.


161. Si Communio sub specie tantum panis fit, sacerdos hostiam parum elevatam
unicuique ostendit dicens: Corpus Christi. Communicandus respondet:
Amen, et Sacramentum recipit, ore vel, ubi concessum sit, manu, pro libitu
suo. Communicandus statim ac sacram hostiam recipit, eam ex integro consumit.


Si vero Communio fit sub utraque specie, servetur ritus suo loco descriptus
(cf. nn. 284-287).


162. In distribuenda Communione sacerdotem adiuvare possunt alii presbyteri
forte præsentes. Si isti præsto non sunt et communicantium numerus
valde magnus, sacerdos in adiutorium sibi vocare potest ministros extraordinarios,
idest acolythum rite institutum aut etiam alios fideles, qui ad hoc rite
deputati sint.97
In casu necessitatis, sacerdos potest fideles idoneos, ad actum
deputare.98


Hi ministri ad altare ne accedant antequam sacerdos Communionem sumpserit,
semperque vas ubi continentur Ss.mæ Eucharistiæ species, fidelibus distribuendæ,
e manu sacerdotis celebrantis accipiant.


163. Distributione Communionis expleta, sacerdos vinum consecratum forte
remanens ipse ad altare statim ex integro consumit; hostias vero consecratas
quæ supersunt, aut ad altare sumit aut defert ad locum Eucharistiæ asservandæ
destinatum.


Sacerdos, ad altare reversus, colligit fragmenta, si quæ sint; deinde, stans
ad altare vel ad abacum, purificat patenam vel pyxidem super calicem, postea
purificat calicem, dicens secreto: Quod ore súmpsimus, et calicem purificatorio
exterget. Si vasa purificata sunt ad altare, a ministro deferuntur ad abacum. Licet
tamen vasa purificanda, præsertim si sint plura, opportune cooperta, in
altari vel in abaco super corporale relinquere eaque statim post Missam, populo
dimisso, purificare.


164. Postea sacerdos ad sedem redire potest. Sacrum silentium, per aliquod
temporis spatium, servari, vel psalmus aut aliud laudis canticum aut hymnus
proferri potest (cf. n. 88).


165. Deinde, stans ad sedem vel ad altare, sacerdos, versus ad populum, dicit,
manibus iunctis: Orémus et, extensis manibus, orationem post Communionem recitat,
cui præmitti potest breve spatium silentii, nisi iam præcesserit statim post
Communionem. In fine orationis populus acclamat: Amen.


Ritus conclusionis


166. Expleta oratione post Communionem, fiant, si habendæ sunt, breves
annuntiationes ad populum.


167. Deinde sacerdos, extendens manus, salutat populum, dicens: Dóminus
vobíscum
, cui respondetur a populo: Et cum spíritu tuo. Et sacerdos, manus
denuo coniungens, et statim, manum sinistram super pectus ponens et manum
dexteram elevans, subdit: Benedícat vos omnípotens Deus et, signum crucis super
populum faciens, prosequitur: Pater, et Fílius, et Spíritus Sanctus. Omnes
respondent: Amen.


Quibusdam diebus et occasionibus, haec benedictio, iuxta rubricas, oratione
super populum vel alia formula sollemniore ditatur et exprimitur.


Episcopus populo benedicit congruenti formula, ter signum crucis super
populum faciens.99


168. Statim post benedictionem sacerdos, manibus iunctis, subiungit: Ite,
missa est
; et omnes respondent: Deo grátias.


169. Tunc sacerdos altare de more osculo veneratur, et facta illi cum ministris
laicis profunda inclinatione, cum eis recedit.


170. Si vero Missam sequitur aliqua actio liturgica, ritus conclusionis, idest
salutatio, benedictio et dimissio, omittuntur.


B) De Missa cum diacono


171. Quando celebrationi eucharisticæ interest, diaconus, sacris vestibus indutus,
suo ministerio fungatur. Ipse enim:


a) sacerdoti assistit et ad eius latus procedit;


b) ad altare, sive ad calicem sive ad librum ministrat;


c) Evangelium proclamat et potest, de mandato sacerdotis celebrantis, homiliam
habere (cf. n. 66);


d) populum fidelem per opportunas monitiones dirigit et intentiones orationis
universalis enuntiat;


e) sacerdotem celebrantem adiuvat in distribuenda Communione, et vasa
sacra purificat et componit;


f) officia aliorum ministrorum, pro necessitate, ipse adimplet si nullus eorum
adsit.


Ritus initiales


172. Evangeliarium parum elevatum deferens, diaconus sacerdotem accedentem
ad altare præcedit, secus ad eius latus incedit.


173. Cum ad altare pervenerit, si Evangeliarium defert, omissa reverentia,
ad altare ascendit. Deinde Evangeliario laudabiliter super altare deposito, simul
cum sacerdote altare osculo veneratur.


Si vero Evangeliarium non defert, profundam facit altari inclinationem more
solito cum sacerdote, et cum ipso altare osculo veneratur.


Demum si adhibetur incensum, sacerdoti assistit ad incensum imponendum
et ad crucem et altare thurificandum.


174. Altari incensato, sedem una cum sacerdote petit, ibique ad latus sacerdotis
consistit eique pro necessitate ministrat.


Liturgia verbi


175. Dum Allelúia vel alter cantus profertur, si adhibetur incensum, ad impositionem
thuris sacerdoti ministrat, deinde, ante sacerdotem profunde inclinatus,
benedictionem petit, submissa voce dicens: Iube, domne, benedícere.


Sacerdos eum benedicit, dicens: Dóminus sit in corde tuo. Diaconus signat se
signo crucis et respondet: Amen. Deinde Evangeliarium, quod super altare collocatum
est, facta altari inclinatione, sumit et ad ambonem pergit librum parum
elevatum deferens, præcedentibus thuriferario cum thuribulo fumigante atque
ministris cum cereis accensis. Ibi populum salutat dicens, manibus iunctis: Dóminus
vobíscum
, dein ad verba Léctio sancti Evangélii, pollice signat librum et
postea seipsum in fronte, ore et pectore, librum incensat et proclamat
Evangelium. Quo finito, acclamat: Verbum Dómini, omnibus respondentibus: Laus
tibi, Christe
. Deinde librum osculo veneratur, secreto dicens: Per evangélica
dicta
, et ad sacerdotem redit.


Quando diaconus Episcopo ministrat, librum ei defert osculandum vel ipse
osculatur, secreto dicens: Per evangélica dicta. In celebrationibus sollemnioribus
Episcopus, pro opportunitate, benedictionem cum Evangeliario populo impertit.


Evangeliarium demum ad abacum vel aliud locum aptum et dignum deferri
potest.


176. Si alius quoque idoneus lector absit, diaconus etiam alias lectiones proferat.


177. Intentiones orationis fidelium, post introductionem sacerdotis, ipse diaconus
de more ex ambone profert.


Liturgia eucharistica


178. Oratione universali absoluta, sacerdote ad sedem remanente, diaconus
altare præparat, acolytho adiuvante; ipsius tamen est sacrorum vasorum curam
gerere. Assistit etiam sacerdoti ad dona populi recipienda. Tradit deinde sacerdoti
patenam cum pane consecrando; infundit vinum et parum aquæ in calicem,
dicens secreto: Per huius aquæ, et postea calicem sacerdoti præsentat. Hanc
præparationem calicis, ad abacum peragere potest. Si incensum adhibetur,
in thurificandis oblatis, cruce et altari sacerdoti ministrat, et postea ipse,
vel acolythus, sacerdotem et populum incensat.


179. Durante Prece eucharistica, diaconus stat prope sacerdotem, aliquanto
tamen post ipsum, ut, quando opus sit, ad calicem vel ad missale ministret.


Inde ab epiclesi usque ad ostensionem calicis diaconus de more genuflexus
manet. Si adsunt plures diaconi, unus ex eis ad consecrationem immittere potest
incensum in thuribulum atque ad ostensionem hostiæ et calicis incensare.


180. Ad doxologiam finalem Precis eucharisticæ, stans ad latus sacerdotis,
calicem elevatum tenet, dum sacerdos patenam cum hostia elevat, usquedum
populus Amen acclamaverit.


181. Postquam sacerdos dixit orationem ad pacem et: Pax Dómini sit semper
vobíscum
, et populus respondit: Et cum spíritu tuo, diaconus, pro opportunitate,
invitationem facit ad pacem, dicens, manibus iunctis et versus ad populum: Offérte
vobis pacem
. Ipse vero pacem a sacerdote recipit, aliisque ministris sibi propioribus
potest offerre.


182. Communione a sacerdote facta, diaconus Communionem sub utraque
specie ab ipso sacerdote accipit, et sacerdotem deinde adiuvat in Communione
populo distribuenda. Quod si Communio sub utraque specie fit, ipse calicem
sumentibus ministrat et, distributione peracta, statim totum Christi Sanguinem
qui remansit ad altare reverenter consumit, adiuvantibus, si casus fert, aliis diaconis
et presbyteris.


183. Distributione Communionis expleta, diaconus cum sacerdote ad altare
revertitur, colligit fragmenta, si quæ sint, deinde portat calicem et alia vasa sacra
ad abacum, ibique ea purificat et de more componit, dum sacerdos ad sedem
redit. Licet tamen vasa purificanda, opportune cooperta, in abaco super
corporale relinquere eaque statim post Missam, populo dimisso, purificare.


Ritus conclusionis


184. Dicta oratione post Communionem, diaconus facit breves annuntiationes
populo, quæ forte faciendæ sunt, nisi ipse sacerdos malit eas facere.


185. Si adhibetur oratio super populum vel formula benedictionis sollemnis
diaconus dicit: Inclináte vos ad benedictiónem. Data benedictione a sacerdote,
diaconus populum dimittit dicens, manibus iunctis, ad populum versus: Ite,
missa est
.


186. Deinde, una cum sacerdote, altare osculo veneratur, et, facta profunda
inclinatione, simili modo quo processerat, recedit.


C) De muneribus acolythi


187. Munera quæ acolythus exercere potest varii sunt generis; plura autem
ex iis simul occurrere possunt. Expedit proinde ut opportune inter plures distribuantur;
si vero unus tantum acolythus præsens adest, ea quæ potioris sunt
momenti ipse exsequatur, cetera vero inter plures ministros distribuantur.


Ritus initiales


188. In accessu ad altare crucem, medius inter duos ministros cum cereis
accensis, deferre potest. Cum autem ad altare pervenerit, crucem apud altare
erigit, ut fiat crux altaris, secus eam in loco digno reponit. Deinde locum suum
in presbyterio occupat.


189. Per totam celebrationem, acolythi est ad sacerdotem vel diaconum,
quoties opus sit, accedere, ut ipsis librum præbeat et in aliis quæ necessaria
sunt eos adiuvet. Convenit proinde ut, quantum fieri possit, locum occupet e
quo ministerium suum commode possit implere, sive ad sedem sive ad altare.


Liturgia eucharistica


190. Absente diacono, expleta oratione universali, dum sacerdos ad sedem
manet, acolythus super altare ponit corporale, purificatorium, calicem, pallam
et missale. Deinde, si opus est, sacerdotem adiuvat in accipiendis donis populi
et, pro opportunitate, panem et vinum ad altare defert et sacerdoti tradit. Si incensum
adhibetur, sacerdoti thuribulum exhibet eique assistit in thurificandis
oblatis, cruce et altari. Deinde sacerdotem et populum incensat.


191. Acolythus rite institutus, qua minister extraordinarius, sacerdotem, si
necesse est, adiuvare potest in Communione populo distribuenda.100
Quod si
Communio sub utraque specie fit, absente diacono, ipse calicem sumentibus
ministrat, vel calicem sustinet si Communio per intinctionem præbetur.


192. Itemque acolythus rite institutus, distributione Communionis expleta,
sacerdotem vel diaconum in vasis sacris purificandis et componendis
adiuvat. Absente vero diacono, acolythus rite institutus vasa sacra ad abacum
defert ibique more solito ea purificat, abstergit et componit.


193. Celebratione Missæ expleta, acolythus aliique ministri, una cum diacono
et sacerdote ad sacristiam revertuntur processionaliter eodem modo et ordine
quo venerunt.


D) De muneribus lectoris


Ritus initiales


194. In accessu ad altare, absente diacono, lector, veste probata indutus,
Evangeliarium parum elevatum deferre potest: tunc ante sacerdotem incedit;
secus cum aliis ministris.


195. Cum ad altare pervenerit, cum aliis facit profundam inclinationem. Si
Evangeliarium defert, ad altare accedit et Evangeliarium supra illud
deponit. Deinde in presbyterio una cum aliis ministris locum suum occupat.


Liturgia verbi


196. Lectiones, quæ Evangelium præcedunt, ex ambone legit. Deficiente vero
psalmista, potest et psalmum responsorium post primam lectionem proferre.


197. Absente diacono, post introductionem a sacerdote dictam, intentiones
orationis universalis ex ambone proferre potest.


198. Si ad introitum vel ad Communionem non habetur cantus, et antiphonæ
in Missali propositæ a fidelibus non recitantur, tempore conveniente eas
proferre potest (cf. nn. 48, 87).


II. DE MISSA CONCELEBRATA


199. Concelebratio qua unitas sacerdotii et sacrificii necnon totius populi
Dei opportune manifestatur ipso ritu præcipitur: in ordinatione Episcopi et presbyterorum,
in benedictione abbatis et in Missa chrismatis.


Commendatur autem, nisi utilitas christifidelium aliud requirat aut suadeat:


a) ad Missam vespertinam in Cena Domini;


b) ad Missam in Conciliis, Conventibus Episcoporum et Synodis;


c) ad Missam conventualem et ad Missam principalem in ecclesiis et oratoriis;


d) ad Missas in conventibus cuiusvis generis sacerdotum tum sæcularium
tum religiosorum.101


Singulo tamen sacerdoti liceat Eucharistiam individuali modo celebrare,
non vero eo tempore, quo in eadem ecclesia aut oratorio concelebratio
habetur. Attamen feria V in Cena Domini et in Missa Vigiliæ paschalis modo
individuali sacrum litare non permittitur.


200. Presbyteri peregrini libenter ad concelebrationem eucharisticam accipiantur,
dummodo eorum condicio sacerdotalis cognoscatur.


201. Ubi magnus habetur numerus sacerdotum, concelebratio pluries etiam
in eodem die fieri potest, ubi necessitas vel pastoralis utilitas id suadeat; fieri
tamen debet temporibus subsequentibus vel in locis sacris diversis.102


202. Episcopi est, ad normam iuris, concelebrationis disciplinam in omnibus
ecclesiis et oratoriis suæ dioecesis moderari.


203. In singulari honore illa concelebratio habenda est, qua presbyteri
alicuius dioecesis cum proprio Episcopo concelebrant, in Missa stationali
præsertim in diebus sollemnioribus anni liturgici, in Missa ordinationis novi
Episcopi dioecesis aut eius Coadiutoris vel Auxiliaris, in Missa chrismatis, in
Missa vespertina in Cena Domini, in celebrationibus Sancti Fundatoris Ecclesiæ
localis vel Patroni dioecesis, in anniversariis Episcopi, occasione denique Synodi
vel visitationis pastoralis.


Eadem ratione concelebratio commendatur quoties presbyteri cum proprio
Episcopo conveniunt, sive occasione exercitiorum spiritualium, sive alicuius
conventus. In his casibus illud signum unitatis sacerdotii necnon Ecclesiæ, omni
concelebrationi proprium, magis perspicuo modo manifestatur.103


204. Ob peculiarem causam, sive significationis ritus sive festivitatis, facultas
fit pluries celebrandi vel concelebrandi eodem die, sequentibus in casibus:


a) si quis, feria V Hebdomadæ sanctæ, Missam chrismatis celebravit aut
concelebravit, etiam Missam vespertinam in Cena Domini celebrare aut concelebrare
potest;


b) si quis Missam Vigiliæ paschalis celebravit aut concelebravit, potest Missam
in die Paschæ celebrare aut concelebrare;


c) in Nativitate Domini omnes sacerdotes tres Missas celebrare vel concelebrare
possunt, dummodo hæ suo tempore celebrentur;


d) die Commemorationis omnium fidelium defunctorum omnes sacerdotes
tres Missas celebrare vel concelebrare possunt, dummodo celebrationes diversis
temporibus fiant et servatis iis quæ circa applicationem secundæ et tertiæ
Missæ statuta sunt;104


e) si quis in Synodo et in visitatione pastorali cum Episcopo vel eius delegato
aut occasione cuiusdam conventus sacerdotum concelebrat, Missam ad
utilitatem fidelium iterum celebrare potest. Idem valet, servatis servandis, pro
coetibus religiosorum.


205. Missa concelebrata ordinatur, pro qualibet forma, iuxta normas communiter
servandas (cf. nn. 112-198), iis tamen servatis aut mutatis quæ infra
exponentur.


206. Nemo umquam ad concelebrandum accedat neque admittatur incepta
iam Missa.


207. In presbyterio parentur:


a) sedes et libelli pro sacerdotibus concelebrantibus;


b) in abaco: calix sufficientis magnitudinis, aut plures calices.


208. Si diaconus non adsit, munera ipsi propria ab aliquibus concelebrantibus
perficiuntur.


Si neque alii ministri adsint, partes ipsis propriæ aliis fidelibus idoneis committi
possunt; secus ab aliquibus concelebrantibus absolvuntur.


209. Concelebrantes in secretario, vel alio loco apto, sacras vestes induunt,
quas sumere solent cum Missam singuli celebrant. Accedente tamen iusta causa,
v. gr. frequentiore concelebrantium numero et deficientia paramentorum,
concelebrantes, excepto semper celebrante principali, omittere possunt casulam
seu planetam, adhibita stola super albam.


Ritus initiales


210. Omnibus rite dispositis, fit de more processio per ecclesiam ad
altare. Sacerdotes concelebrantes incedunt ante celebrantem principalem.


211. Cum ad altare pervenerint, concelebrantes et celebrans principalis, facta
profunda inclinatione, altare osculo venerantur, deinde sedem sibi assignatam
petunt. Celebrans vero principalis crucem et altare, pro opportunitate, incensat,
ac deinde sedem petit.


Liturgia verbi


212. Durante liturgia verbi concelebrantes locum suum occupant et sedent
et surgunt eadem ratione ac celebrans principalis.


Incepto Allelúia, omnes surgunt, excepto Episcopo, qui imponit incensum
nihil dicens et benedicit diaconum vel, eo absente, concelebrantem qui Evangelium
est proclamaturus. In concelebratione tamen cui presbyter præest, concelebrans
qui, absente diacono, Evangelium proclamat, benedictionem celebrantis
principalis nec petit nec accipit.


213. Homiliam habet de more celebrans principalis, vel unus e concelebrantibus.


Liturgia eucharistica


214. Præparatio donorum (cf. nn. 139-146) perficitur a celebrante principali,
aliis concelebrantibus suis locis manentibus.


215. Post dictam a celebrante principali orationem super oblata, concelebrantes
ad altare accedunt et circa illud consistunt, ita tamen ut impedimento
non sint in ritibus peragendis, et actio sacra a fidelibus bene conspiciatur, neque
impedimento sint diacono quando ad altare, ratione sui ministerii, accedere
debet.


Diaconus suo ministerio prope altare fungatur, quando opus est calici et
missali ministrando. Attamen, quantum fieri potest stat aliquantulum retro, post
sacerdotes concelebrantes, qui circa celebrantem principalem consistunt.


De modo proferendi Precem eucharisticam


216. Præfatio cantatur vel dicitur a solo sacerdote celebrante principali;
Sanctus vero ab omnibus concelebrantibus una cum populo et schola cantatur
vel recitatur.


217. Sanctus expleto, sacerdotes concelebrantes Precem eucharisticam modo
infra descripto prosequuntur. Solus celebrans principalis gestus facit, nisi aliter
notetur.


218. Partes quæ ab omnibus concelebrantibus simul proferuntur, et præsertim
consecrationis verba, quæ exprimere omnes tenentur, in recitatione ita dicendæ
sunt, ut eas concelebrantes submissa voce proferant et vox celebrantis
principalis clare audiatur. Hac ratione verba a populo facilius percipiuntur.


Partes ab omnibus concelebrantibus simul dicendæ, quæ notis in missali ornantur,
laudabiliter cantu proferuntur.


Prex eucharistica I, seu Canon romanus


219. In Prece eucharistica I, seu Canone romano Te ígitur a solo celebrante
principali, extensis manibus, dicitur.


220. Meménto vivorum et Communicántes uni alterive e sacerdotibus concelebrantibus
committi convenit, qui solus has preces, manibus extensis, et elata
voce profert.


221. Hanc ígitur a solo celebrante principali iterum dicitur, manibus extensis.


222. A Quam oblatiónem usque ad Súpplices, celebrans principalis gestus facit,
omnes vero concelebrantes omnia simul proferunt, hoc modo:


a) Quam oblatiónem, manibus ad oblata extensis;


b) Qui prídie et Símili modo, manibus iunctis;


c) verba Domini, manu dextera, si opportunum videtur, ad panem et ad
calicem extensa; ad ostensionem autem hostiam et calicem aspicientes ac
postea profunde se inclinantes;


d) Unde et mémores et Supra quæ, manibus extensis;


e) Súpplices, inclinati et manibus iunctis usque ad verba ex hac altáris
participatióne
, ac deinde erecti et se signantes ad verba omni benedictióne
cælésti et grátia repleámur
.


223. Meménto defunctorum et Nobis quoque peccatóribus uni alterive e
concelebrantibus committi convenit, qui solus ea, manibus extensis et elata voce,
profert.


224. Ad verba Nobis quoque peccatóribus omnes concelebrantes pectus sibi
percutiunt.


225. Per quem hæc ómnia a solo celebrante principali dicitur.


Prex eucharistica II


226. In Prece eucharistica II Vere Sanctus a solo celebrante principali,
extensis manibus, profertur.


227. Ab Hæc ergo dona usque ad Et súpplices omnes concelebrantes omnia
simul proferunt, hoc modo:


a) Hæc ergo dona, manibus ad oblata extensis;


b) Qui cum passióni et Símili modo, manibus iunctis;


c) verba Domini, manu dextera, si opportunum videtur, ad panem et ad
calicem extensa; ad ostensionem autem hostiam et calicem aspicientes ac
postea profunde se inclinantes;


d) Mémores ígitur atque Et súpplices, manibus extensis.


228. Intercessiones pro vivis: Recordáre, Dómine, et pro defunctis: Meménto
étiam fratrum nostrórum
, uni alterive e concelebrantibus committi convenit,
qui solus eas, manibus extensis et elata voce, profert.


Prex eucharistica III


229. In Prece eucharistica III Vere Sanctus a solo celebrante principali,
extensis manibus, profertur.


230. A Súpplices ergo te, Dómine, usque ad Réspice, quǽsumus, omnes
concelebrantes omnia simul proferunt hoc modo:


a) Súpplices ergo te, Dómine, manibus ad oblata extensis;


b) Ipse enim in qua nocte tradebátur et Símili modo, manibus iunctis;


c) verba Domini, manu dextera, si opportunum videtur, ad panem et ad
calicem extensa; ad ostensionem autem hostiam et calicem aspicientes ac
postea profunde se inclinantes;


d) Mémores ígitur et Réspice, quǽsumus, manibus extensis.


231. Intercessiones: Ipse nos, Hæc hóstia nostræ reconciliatiónis, et Fratres
nostros
uni alterive e concelebrantibus committi convenit, qui solus eas, manibus
extensis et elata voce, profert.


Prex eucharistica IV


232. In Prece eucharistica IV Confitémur tibi, Pater sancte, usque ad omnem
sanctificatiónem compléret
, a solo celebrante principali, extensis manibus,
profertur.


233. A Quǽsumus ígitur, Dómine, usque ad Réspice, Dómine, omnes concelebrantes
omnia simul proferunt, hoc modo:


a) Quǽsumus ígitur, Dómine, manibus ad oblata extensis;


b) Ipse enim, cum hora venísset et Símili modo, manibus iunctis;


c) verba Domini, manu dextera, si opportunum videtur, ad panem et ad
calicem extensa; ad ostensionem autem hostiam et calicem aspicientes ac
postea profunde se inclinantes;


d) Unde et nos et Réspice, Dómine, manibus extensis.


234. Intercessiones: Nunc ergo, Dómine, ómnium recordáre, et Nobis ómnibus
uni alterive e concelebrantibus committi convenit, qui solus eas, manibus
extensis et elata voce, profert.


235. Quoad alias Preces eucharisticas ab Apostolica Sede approbatas, serventur
normæ pro singulis statutæ.


236. Doxologia finalis Precis eucharisticæ solummodo a sacerdote celebrante
principali et, si placuerit, una cum aliis concelebrantibus profertur, non autem
a fidelibus.


Ritus Communionis


237. Deinde celebrans principalis, iunctis manibus, dicit monitionem ante
Orationem dominicam ac deinde, manibus extensis, una cum ceteris concelebrantibus,
qui et manus extendunt, et cum populo ipsam Orationem dominicam.


238. Líbera nos dicitur a solo celebrante principali, manibus extensis. Omnes
concelebrantes, una cum populo, acclamationem finalem proferunt: Quia
tuum est regnum
.


239. Post monitionem diaconi vel, eo absente, unius e concelebrantibus: Offérte
vobis pacem
, omnes sibi invicem pacem tradunt. Qui propiores sunt celebranti
principali pacem ab ipso recipiunt ante diaconum.


240. Dum Agnus Dei profertur, diaconi vel aliqui e concelebrantibus celebrantem
principalem adiuvare possunt ad hostias frangendas, sive pro concelebrantium
sive pro populi Communione.


241. Immixtione peracta, solus celebrans principalis, manibus iunctis, dicit
secreto orationem Dómine Iesu Christe, Fili Dei vivi vel Percéptio Córporis et
Sánguinis
.


242. Oratione ante Communionem expleta, celebrans principalis genuflectit
et paulum recedit. Concelebrantes vero unus post alium ad medium altaris
accedunt, genuflectunt et Corpus Christi reverenter ex altari accipiunt, atque
manu dextera illud tenentes, eique manum sinistram supponentes, ad loca sua
recedunt. Possunt tamen concelebrantes suis locis remanere et Corpus Christi e
patena sumere, quam celebrans principalis aut unus vel plures e concelebrantibus
tenent, ante ipsos transeundo, vel etiam tradendo patenam sequenti et ita
usque ad ultimum.


243. Deinde celebrans principalis accipit hostiam in eadem Missa consecratam,
eamque aliquantulum elevatam super patenam vel super calicem tenens,
versus ad populum dicit: Ecce Agnus Dei, et prosequitur cum concelebrantibus
et populo, dicens: Dómine, non sum dignus.


244. Deinde celebrans principalis, ad altare versus, secreto dicit: Corpus
Christi custódiat me in vitam ætérnam
, et Corpus Christi reverenter sumit. Similiter
faciunt concelebrantes seipsos communicantes. Post eos diaconus a celebrante
principali Corpus et Sanguinem Domini accipit.


245. Sanguis Domini sumi potest vel ex ipso calice directe bibendo, vel per
intinctionem, vel cum calamo, vel cum cochleari.


246. Si Communio fit bibendo directe ex calice, unus ex his modis potest
adhiberi:


a) Celebrans principalis, stans in medio altaris, accipit calicem et secreto
dicit: Sanguis Christi custódiat me in vitam ætérnam, et paulum Sanguinis sumit
et calicem diacono vel concelebranti tradit. Communionem fidelibus deinde
distribuit (cf. nn. 160-162).


Concelebrantes unus post alium, vel bini si duo calices adhibentur, ad altare
accedunt, genuflectunt, Sanguinem sumunt, labrum calicis abstergunt et ad
suam sedem redeunt.



b) Celebrans principalis Sanguinem Domini sumit de more stans in medio
altaris.


Concelebrantes vero Sanguinem Domini sumere possunt locis suis manendo et
ex calice, ipsis a diacono vel ab uno concelebrante oblato, bibendo; aut etiam tradendo
sibi deinceps calicem. Calix semper abstergitur vel ab eo qui bibit vel ab illo
qui calicem præsentat. Singuli, cum communicaverint, ad suam sedem redeunt.


247. Diaconus totum Christi Sanguinem qui remansit ad altare reverenter
sumit, adiuvantibus, si casus fert, aliquibus concelebrantibus, dein calicem ad
abacum transfert, ibique ipse vel acolythus rite institutus more solito eum purificat,
abstergit et componit (cf. n. 183).


248. Communio concelebrantium ita etiam potest ordinari, ut singuli ad altare
Corpori et, statim postea, Sanguini Domini communicent.


Hoc in casu, celebrans principalis sub utraque specie Communionem more
solito sumit (cf. n. 158), servato tamen ritu pro Communione calicis singulis in
casibus electo, quem ceteri concelebrantes sequantur.


Communione autem celebrantis principalis peracta, calix ad latus altaris super
aliud corporale deponitur. Concelebrantes unus post alium ad medium altaris
accedunt, genuflectunt et Corpori Domini communicant; transeunt deinde
ad latus altaris, et Sanguinem Domini sumunt, iuxta ritum pro Communione
calicis electum, ut supra dictum est.


Eodem modo ac supra fiunt et Communio diaconi et purificatio calicis.


249. Si Communio concelebrantium fit per intinctionem, celebrans principalis
more solito Corpus et Sanguinem Domini sumit, attendens tamen ut in calice
satis Sanguinis remaneat ad Communionem concelebrantium. Diaconus
deinde, vel unus e concelebrantibus, calicem aut in medio altaris, aut ad latus
eius super aliud corporale, una cum patena continente particulas hostiæ, opportune
disponit.


Concelebrantes, unus post alium, ad altare accedunt, genuflectunt, particulam
accipiunt, eam partim in calicem intingunt et, purificatorium ori submittentes, intinctam
particulam sumunt, ac deinde ad loca sua recedunt ut initio Missæ.


Per intinctionem Communionem accipit etiam diaconus, qui Amen respondet
concelebranti sibi dicenti: Corpus et Sanguis Christi. Diaconus autem ad
altare totum Sanguinem qui remansit sumit, adiuvantibus, si casus fert, aliquibus
concelebrantibus, calicem ad abacum transfert, ibique ipse vel acolythus rite
institutus more solito eum purificat, abstergit et componit.


Ritus conclusionis


250. Cetera usque ad finem Missæ fiunt more solito (cf. nn. 166-168) a celebrante
principali, concelebrantibus suis sedibus remanentibus.


251. Concelebrantes, antequam ab altari discedant, altari profundam inclinationem
faciunt. Celebrans vero principalis cum diacono altare de more osculo
veneratur.


III. DE MISSA, CUIUS UNUS TANTUM MINISTER PARTICIPAT


252. In Missa quæ celebratur a sacerdote cui unus tantum minister assistit
et respondet, servatur ritus Missæ cum populo (cf. nn. 120-169), ministro, pro
opportunitate, partes populi proferente.


253. Si tamen minister est diaconus, ipse munera sibi propria peragit
(cf. nn. 171-186), necnon alias partes populi adimplet.


254. Celebratio sine ministro vel aliquo saltem fideli ne fiat nisi iusta et rationabili
de causa. Hoc in casu salutationes, monitiones et benedictio in fine
Missæ omittuntur.


255. Ante Missam vasa necessaria parantur vel ad abacum, vel super altare
ad latus dexterum.


Ritus initiales


256. Sacerdos ad altare accedit et, facta cum ministro profunda inclinatione,
osculo veneratur altare et sedem petit. Si libet, sacerdos potest ad altare
manere; hoc in casu, ibi etiam missale paratur. Tunc minister vel sacerdos dicit
antiphonam ad introitum.


257. Deinde sacerdos cum ministro, stans, signat se signo crucis et dicit: In
nómine Patris
; conversus ad ministrum eum salutat, unam e formulis propositis
eligendo.


258. Deinde peragitur actus pænitentialis, et, iuxta rubricas, dicitur Kýrie et
Glória.


259. Deinde, manibus iunctis, dicit Orémus et, interposita mora convenienti,
manibus extensis, profert collectam. In fine minister acclamat: Amen.


Liturgia verbi


260. Lectiones, quantum fieri potest, ex ambone vel ex pluteo proferuntur.


261. Dicta collecta, minister legit primam lectionem et psalmum, et, quando
dicenda est, secundam lectionem atque versum ad Allelúia vel alterum cantum.


262. Deinde sacerdos, profunde inclinatus, dicit: Munda cor meum, et postea
legit Evangelium. In fine dicit: Verbum Dómini, cui minister respondet:
Laus tibi, Christe. Sacerdos deinde librum osculo veneratur, secreto dicens: Per
evangélica dicta
.


263. Sacerdos postea symbolum, iuxta rubricas, una cum ministro recitat.


264. Sequitur oratio universalis, quæ etiam in hac Missa dici potest. Sacerdos
introducit et concludit orationem, minister vero intentiones profert.


Liturgia eucharistica


265. In Liturgia eucharistica omnia fiunt sicut in Missa cum populo, præter
ea quæ sequuntur.


266. Expleta acclamatione in fine embolismi qui sequitur Orationem dominicam,
sacerdos dicit orationem Dómine Iesu Christe, qui dixísti; ac deinde
subiungit: Pax Dómini sit semper vobíscum, cui minister respondet: Et cum
spíritu tuo
. Pro opportunitate sacerdos dat pacem ministro.


267. Deinde, dum dicit Agnus Dei cum ministro, sacerdos frangit hostiam
super patenam. Expleto Agnus Dei, facit immixtionem, dicens secreto: Hæc
commíxtio
.


268. Post immixtionem, sacerdos dicit secreto orationem Dómine Iesu Christe,
Fili Dei vivi
vel Percéptio; deinde genuflectit, hostiam accipit et, si minister
Communionem recipit, versus ad eum et hostiam aliquantulum elevatam super
patenam vel super calicem tenens, dicit: Ecce Agnus Dei et cum ipso subdit:
Dómine, non sum dignus. Deinde, ad altare conversus, Corpus Christi sumit. Si
vero minister Communionem non recipit, facta genuflexione, sacerdos hostiam
accipit et, ad altare conversus, dicit secreto: Dómine, non sum dignus, et Corpus
Christi custódiat
ac dein Christi Corpus sumit. Deinde accipit calicem et secreto
dicit: Sanguis Christi custódiat et Sanguinem sumit.


269. Antequam Communio detur ministro, dicitur a ministro vel ab ipso sacerdote
antiphona ad Communionem.


270. Sacerdos calicem purificat ad abacum vel ad altare. Si calix ad altare
purificatur, potest ad abacum a ministro deferri, aut super altare ad latus reponi.


271. Purificatione calicis expleta, oportet ut sacerdos aliquam pausam silentii
servet; postea vero dicit orationem post Communionem.


Ritus conclusionis


272. Ritus conclusionis perficiuntur sicut in Missa cum populo, Ite, missa
est
omisso. Sacerdos altare de more osculo veneratur et, facta profunda inclinatione
cum ministro, recedit.


IV. QUÆDAM NORMÆ GENERALIORES PRO OMNIBUS FORMIS MISSÆ


De veneratione altaris et Evangeliarii


273. Iuxta morem traditum, veneratio altaris et Evangeliarii osculo perficitur.


Attamen, ubi huiusmodi signum non congruit cum traditionibus aut ingenio alicuius
regionis, ibi est Conferentiæ Episcoporum aliud signum statuere loco illius
adhibendum, consentiente Sede Apostolica.


De genuflexione et inclinatione


274. Genuflexio, quæ fit dextero genu flectendo usque ad terram, adorationem
significat; ideoque reservatur Ss.mo Sacramento, et sanctæ Cruci inde a
sollemni adoratione in Actione liturgica feriæ VI in Passione Domini usque ad
initium Vigiliæ paschalis.


In Missa tres genuflexiones fiunt a sacerdote celebrante, hoc est: post
ostensionem hostiæ, post ostensionem calicis et ante Communionem. Peculiaritates
in Missa concelebrata servandæ suis locis notantur (cf. nn. 210-251).


Si vero tabernaculum cum SS.mo Sacramento sit in presbyterio, sacerdos,
diaconus et alii ministri genuflectunt, cum ad altare perveniunt et ab eo recedunt,
non autem durante ipsa Missæ celebratione.


Secus genuflectunt omnes qui ante Ss.mum Sacramentum transeunt, nisi
processionaliter incedant.


Ministri qui crucem processionalem vel cereos deferunt, loco genuflexionis
inclinationem capitis faciunt.


275. Inclinatione significatur reverentia et honor quæ personis ipsis vel eorum
signis tribuitur. Duæ species inclinationum habentur, scilicet capitis et corporis:


a) Inclinatio capitis fit cum tres Divinæ Personæ simul nominantur, et ad
nomen Iesu, beatæ Mariæ Virginis et Sancti in cuius honorem celebratur Missa.


b) Inclinatio corporis seu inclinatio profunda, fit: ad altare; ad orationes
Munda cor meum et In spíritu humilitátis; in symbolo ad verba Et incarnátus
est
; in Canone romano ad verba Súpplices te rogámus. Eadem inclinatio fit a
diacono, cum petit benedictionem ante proclamationem Evangelii. Sacerdos insuper
parum se inclinat cum, in consecratione, verba Domini profert.


De incensatione


276. Thurificatio seu incensatio reverentiam exprimit et orationem, ut in Sacra
Scriptura significatur (cf. Ps 140, 2; Apoc 8, 3).


Incensum ad libitum adhiberi potest in qualibet forma Missæ:


a) durante processione ingressus;


b) initio Missæ, ad crucem et altare thurificandum;


c) ad processionem et ad proclamationem Evangelii;


d) pane et calice super altare depositis, ad thurificanda oblata, crucem et
altare, necnon sacerdotem et populum;


e) ad ostensionem hostiæ et calicis post consecrationem.


277. Sacerdos, cum incensum ponit in thuribulum, illud benedicit signo crucis,
nihil dicens.


Ante et post thurificationem fit profunda inclinatio personæ vel rei quæ incensatur,
altari et oblatis pro Missæ sacrificio exceptis.


Tribus ductibus thuribuli incensantur: Ss.mum Sacramentum, reliquia
sanctæ Crucis et imagines Domini publicæ venerationi expositæ, oblata pro
Missæ sacrificio, crux altaris, Evangeliarium, cereus paschalis, sacerdos et populus.


Duobus ductibus incensantur reliquiæ et imagines Sanctorum publicæ venerationi
expositæ, et quidem unice initio tantum celebrationis, post incensationem
altaris.


Altare incensatur singulis ictibus hoc modo:


a) si altare est a pariete seiunctum, sacerdos illud circumeundo incensat;


b) si vero altare non est a pariete seiunctum, sacerdos transeundo incensat
primo partem dexteram, deinde partem sinistram.


Crux, si est super altare vel apud ipsum, thurificatur ante altaris incensationem,
secus cum sacerdos transit ante ipsam.


Oblata incensat sacerdos tribus ductibus thuribuli, ante incensationem crucis
et altaris, vel signum crucis super oblata thuribulo producens.


De purificatione


278. Quoties aliquod fragmentum hostiæ digitis adhæserit, præcipue post
fractionem vel fidelium Communionem, sacerdos digitos super patenam abstergat
vel pro necessitate abluat. Similiter fragmenta, si quæ extra patenam sint,
colligat.


279. Vasa sacra purificantur a sacerdote vel a diacono vel ab acolytho instituto
post Communionem vel post Missam, quantum fieri potest ad abacum. Purificatio
calicis fit cum aqua vel cum aqua et vino, quæ ab ipso qui purificat,
sumitur. Patena de more purificatorio detergeatur.


Attendendum est ut quod de Sanguine Christi post Communionis distributionem
forte remanet statim ex integro sumatur ad altare.


280. Si hostia vel aliqua particula dilabatur, reverenter accipiatur; si quid
vero Sanguinis fundatur, locus ubi ceciderit aqua lavetur, et hæc aqua postea in
sacrarium in sacristia collocatum mittatur.


De Communione sub utraque specie


281. Formam ratione signi pleniorem habet sacra Communio cum fit sub
utraque specie. In ea enim forma signum eucharistici convivii perfectius elucet,
et clarius exprimitur voluntas divina qua novum et æternum Testamentum in
Sanguine Domini ratum habetur, necnon ratio inter convivium eucharisticum et
convivium eschatologicum in regno Patris.105


282. Curent sacri pastores fidelibus, qui ritum participant, vel ei intersunt,
aptiore quo fieri potest modo doctrinam catholicam de forma sacræ Communionis
in mentem revocare iuxta Concilium Œcumenicum Tridentinum. In primis
christifideles moneant fidem catholicam docere etiam sub altera tantum
specie totum atque integrum Christum verumque Sacramentum sumi, ac propterea,
quod ad fructum attinet, nulla gratia necessaria ad salutem eos defraudari
qui unam speciem solam recipiant.106


Doceant insuper Ecclesiam potestatem habere in Sacramentorum dispensatione,
salva eorum substantia, statuendi vel mutandi quæ ipsorum venerationi
vel suscipientium utilitati pro rerum, temporum et locorum varietate magis
expedire iudicaverit.107
Simul tamen fideles moneantur ut sacrum ritum, quo signum
eucharistici convivii plenius elucet, impensius participare velint.


283. Communio sub utraque specie permittitur, præter casus in libris ritualibus
expositos:


a) sacerdotibus qui sacrum celebrare vel concelebrare non possunt;


b) diacono et ceteris qui aliquod officium in Missa implent;


c) sodalibus communitatum in Missa conventuali vel in illa quæ « communitatis
» dicitur, alumnis seminariorum, omnibus qui exercitiis spiritualibus vacant
vel conventum spiritualem aut pastoralem participant.


Episcopus dioecesanus normas circa Communionem sub utraque specie pro
sua dioecesi definire potest, etiam in ecclesiis religiosorum et in parvis coetibus
servandas. Eidem Episcopo facultas datur Communionem sub utraque specie
permittendi, quoties id sacerdoti cui, uti pastori proprio, communitas commissa
est, opportunum videatur, dummodo fideles bene instructi sint et absit omne
periculum profanationis Sacramenti, vel ritus difficilior evadat ob multitudinem
participantium aliamve causam.


Quod autem ad modum distribuendi fidelibus sacram Communionem sub
utraque specie, et ad facultatis extensionem Conferentiæ Episcoporum normas
edere possunt, actis a Sede Apostolica recognitis.


284. Cum Communio sub utraque specie distribuitur:


a) ad calicem de more ministrat diaconus vel, eo absente, presbyter; vel
etiam acolythus rite institutus aut alius minister extraordinarius sacræ Communionis;
aut fidelis, cui, in casu necessitatis, hoc officium ad actum concreditur;


b) quod de Sanguine Christi forte remanet sumitur ad altare a sacerdote,
vel diacono, vel ab acolytho rite instituto, qui calici ministravit et vasa sacra
more solito purificat, abstergit et componit.


Fidelibus, qui forte sub specie tantum panis communicare volunt, sacra
Communio hac forma præbeatur.


285. Ad Communionem sub utraque specie distribuendam, parentur:


a) si Communio calicis fit bibendo directe ex calice, vel calix sufficientis
magnitudinis, vel plures calices, cauto semper tamen ut prævideatur ne copia
Sanguinis Christi plus æquo remaneat in fine celebrationis sumenda;


b) si per intinctionem fit, hostiæ ne sint nimis tenues neque nimis parvæ, sed
paulum spissiores solito, ut, Sanguine partim intinctæ, possint commode distribui.


286. Si Communio Sanguinis fit bibendo e calice, communicandus postquam
Corpus Christi accepit, transit ad calicis ministrum et stat coram eo. Minister
dicit: Sanguis Christi; communicandus respondet: Amen, et minister
porrigit ei calicem, quem communicandus ipse manibus suis ori admovet. Communicandus
paulum e calice bibit, eum ministro restituit et recedit; minister
autem labrum calicis purificatorio abstergit.


287. Si Communio calicis fit per intinctionem, communicandus, patinam
sub ore tenens, accedit ad sacerdotem, qui vas cum sacris particulis tenet et ad
cuius latus sistit minister qui calicem sustinet. Sacerdos hostiam accipit, partem
eius in calicem intingit et eam ostendendo dicit: Corpus et Sanguis Christi;
communicandus respondet: Amen, a sacerdote Sacramentum ore recipit, ac postea
recedit.


Caput V

DE ECCLESIARUM DISPOSITIONE ET ORNATU AD EUCHARISTIAM CELEBRANDAM


I. PRINCIPIA GENERALIA


288. Ad Eucharistiam celebrandam, populus Dei plerumque in ecclesiam
congregatur vel, ea deficiente aut insufficiente, in alium locum honestum qui
tamen sit tanto mysterio dignus. Ecclesiæ igitur, aliave loca, ad sacram actionem
exsequendam et ad fidelium actuosam participationem obtinendam apta
sint. Ædes sacræ insuper et res ad cultum divinum pertinentes vere sint dignæ,
pulchræ, atque rerum supernarum signa et symbola.108


289. Proinde, Ecclesia nobile subsidium artium continenter quærit, et omnium
gentium atque regionum artis significationes admittit.109
Immo, sicut studet
artis opera atque thesauros a sæculis anteactis tradita servare110
et, quatenus
opus est, novis necessitatibus aptare, nova cuiusque ætatis indoli consona promovere
contendit.111


Quapropter in instituendis artificibus necnon in seligendis operibus in ecclesiam
admittendis, vera artis præstantia exquiratur, quæ fidem et pietatem alat
et cum veritate significationis et finis cui destinatur congruat.112


290. Ecclesiæ omnes dedicentur vel saltem benedicantur. Cathedrales tamen
et paroeciales ecclesiæ sollemni ritu dedicentur.


291. Ad sacras ædes recte exstruendas, reficiendas atque disponendas, omnes
quorum interest Commissionem dioecesanam de sacra Liturgia et de Arte
sacra consulant. Episcopus autem dioecesanus eiusdem Commissionis consilio et
adiutorio utatur, quando agitur de normis in hac re tradendis, aut de novarum
ædium adumbrationibus approbandis aut de quibusdam quæstionibus nonnullius
momenti diiudicandis.113


292. Ornatus ecclesiæ ad nobilem ipsius simplicitatem conferat, potius
quam ad pompam. In elementis autem seligendis quæ ad ornatum pertinent,
rerum veritas curetur, atque eo contendatur, ut ad fidelium institutionem conferat
et ad dignitatem totius loci sacri.


293. Apta ecclesiæ eiusque adiunctorum dispositio, quæ necessitatibus nostræ
ætatis opportune respondeat, requirit ut non ea solummodo curentur quæ
ad sacras actiones celebrandas directius pertineant, sed ut ea quoque prævideantur,
quæ ad fidelium convenientem commoditatem tendunt, quæque in locis
ubi populus congregatur habitualiter prævideri solent.


294. Populus Dei, qui ad Missam congregatur, cohærentem et hierarchicam
habet ordinationem, quæ diversis ministeriis diversaque actione pro singulis celebrationis
partibus exprimitur. Generalis itaque dispositio ædis sacræ ea sit
oportet quæ coetus congregati imaginem quodammodo præ se ferat, atque congruam
omnium ordinationem permittat necnon rectam muneris exsecutionem
uniuscuiusque foveat.


Fideles atque schola cantorum locum obtinebunt, qui ipsorum actuosam
participationem faciliorem reddat.114


Sacerdos celebrans, diaconus et alii ministri locum capient in presbyterio. Ibidem
parentur sedes concelebrantium; si vero eorum numerus magnus sit, sedes
in alia ecclesiæ parte, sed prope altare, disponantur.


Hæc omnia, quamvis hierarchicam dispositionem et munerum diversitatem
exprimere debeant, intimam tamen et cohærentem unitatem efficiant, qua unitas
totius plebis sanctæ clare eluceat. Natura vero et pulchritudo loci universæque supellectilis
pietatem foveant et sanctitatem mysteriorum quæ celebrantur ostendant.


II. DE PRESBYTERII ORDINATIONE AD SACRAM SYNAXIM


295. Presbyterium locus est ubi altare exstat, verbum Dei proclamatur, et
sacerdos, diaconus et alii ministri munus suum exercent. Ab aula ecclesiæ
opportune distinguatur aut per aliquam elevationem, aut per peculiarem structuram
et ornatum. Talis autem amplitudinis sit, ut Eucharistiæ celebratio commode
peragi et conspici possit.115


De altari eiusque ornatu


296. Altare, in quo sacrificium crucis sub signis sacramentalibus præsens efficitur,
est etiam mensa Domini, ad quam participandam in Missa populus Dei
convocatur; atque centrum gratiarum actionis, quæ per Eucharistiam perficitur.


297. Celebratio Eucharistiæ, in loco sacro, peragenda est super altare; extra
locum sacrum vero, etiam super mensam convenientem, peragi potest, retentis
semper tobalea et corporali, cruce et candelabris.


298. Expedit in omni ecclesia altare fixum inesse, quod Christum Iesum,
Lapidem vivum (1 Petr 2, 4; cf. Eph 2, 20), clarius et permanenter significat;
ceteris vero locis, sacris celebrationibus dicatis, altare potest esse mobile.


Altare fixum dicitur, si ita exstruatur ut cum pavimento cohæreat ideoque
amoveri nequeat; mobile vero si transferri possit.


299. Altare exstruatur a pariete seiunctum, ut facile circumiri et in eo celebratio
versus populum peragi possit, quod expedit ubicumque possibile sit.


Altare eum autem occupet locum, ut revera centrum sit ad quod totius congregationis
fidelium attentio sponte convertatur.116
De more sit fixum et dedicatum.


300. Altare tum fixum tum mobile iuxta ritum in Pontificali Romano descriptum
dedicetur; altare tamen mobile potest tantum benedici.


301. Iuxta traditum Ecclesiæ morem et significationem, mensa altaris fixi sit
lapidea, et quidem ex lapide naturali. Attamen etiam alia materia digna, solida
et affabre effecta, de iudicio Conferentiæ Episcoporum, adhiberi potest. Stipites
vero aut basis ad mensam sustentandam ex qualibet materia, dummodo sit digna
et solida, confici possunt.


Altare mobile ex quibuslibet materiis nobilibus et solidis atque usui liturgico,
iuxta diversarum regionum traditiones et mores, convenientibus, exstrui potest.


302. Usus deponendi sub altari dedicando reliquias Sanctorum, etsi non
Martyrum, opportune servetur. Caveatur tamen ut de huiusmodi reliquiarum
veritate certo constet.


303. In novis ecclesiis exstruendis præstat unum altare erigi, quod in fidelium
coetu unum Christum unamque Ecclesiæ Eucharistiam significet.


In ecclesiis vero iam exstructis, quando altare vetus ita situm est, ut difficilem
reddat participationem populi nec transferri possit sine detrimento valoris
artis, aliud altare fixum, arte confectum et rite dedicandum, exstruatur; et tantum
super illud sacræ celebrationes peragantur. Ne fidelium attentio a novo altari
distrahatur, altare antiquum ne sit peculiari modo ornatum.


304. Ob reverentiam erga celebrationem memorialis Domini et erga convivium
in quo Corpus et Sanguis Domini præbentur, super altare ubi celebratur
saltem una tobalea albi coloris ponatur, quæ ad formam, mensuram et ornatum
quod attinet cum ipsius altaris structura conveniat.


305. In altaris ornatu moderatio servetur.


Tempore Adventus altare floribus ornetur ea moderatione, quæ indoli huius
temporis conveniat, quin tamen plenam lætitiam Nativitatis Domini
præveniat. Tempore Quadragesimæ altare floribus ornari prohibetur. Excipiuntur
tamen dominica Lætáre (IV in Quadragesima), sollemnitates et festa.


Florum ornatus semper sit temperatus, et potius quam supra mensam altaris,
circa illud disponatur.


306. Super enim mensam altaris ea tantummodo quæ ad Missæ celebrationem
requiruntur deponi possunt, scilicet: Evangeliarium ab initio celebrationis
usque ad Evangelii proclamationem; a præsentatione vero donorum usque ad
purificationem vasorum calix cum patena, pyxis, si necesse est, tandem corporale,
purificatorium, palla et missale.


Disponantur insuper modo discreto quæ forte ad amplificationem vocis sacerdotis
necessaria sunt.


307. Candelabra, quæ pro singulis actionibus liturgicis, venerationis et festivæ
celebrationis causa, requiruntur (cf. n. 117), aut super altare, aut circa ipsum,
attenta structura tum altaris tum presbyterii, opportune collocentur, ita ut
totum concinne componatur, neque fideles impediantur ab iis facile conspiciendis,
quæ super altare aguntur vel deponuntur.


308. Item super altare vel prope ipsum crux, cum effigie Christi crucifixi,
habeatur, quæ a populo congregato bene conspiciatur. Expedit ut huiusmodi
crux, ad salutiferam Domini passionem in mentem fidelium revocandam, etiam
extra celebrationes liturgicas prope altare permaneat.


De ambone


309. Dignitas verbi Dei requirit ut in ecclesia locus congruus exsistat e quo
annuntietur et ad quem, inter liturgiam verbi, attentio fidelium sponte convertatur.117
Convenit ut generatim locus huiusmodi sit ambo stabilis et non simplex
pluteus mobilis. Ambo, pro cuiusque ecclesiæ structura, ita dispositus esse debet,
ut ministri ordinati et lectores a fidelibus bene conspici et audiri possint.


Ex ambone unice proferuntur lectiones, psalmus responsorius atque præconium
paschale; item proferri possunt homilia et intentiones orationis
universalis. Ambonis dignitas exigit ut ad eum solus minister verbi ascendat.


Convenit ut novus ambo benedicatur, antequam usui liturgico destinetur,
iuxta ritum in Rituali Romano descriptum.118


De sede pro sacerdote celebrante aliisque sedibus


310. Sedes sacerdotis celebrantis debet munus eius præsidendi coetui atque
orationem dirigendi significare. Proinde locus eius magis congruus est versus ad
populum in vertice presbyterii, nisi ædis structura vel alia adiuncta id impediant,
ex. gr. si propter nimiam distantiam communicatio inter sacerdotem et
coetum congregatum difficilis evadat, aut si tabernaculum locum habeat in media
parte retro altare. Omnis autem species throni vitetur.119
Convenit ut sedes
benedicatur, antequam usui liturgico destinetur, iuxta ritum in Rituali Romano
descriptum.120


Item in presbyterio sedes disponantur pro sacerdotibus concelebrantibus
necnon pro presbyteris, qui veste chorali induti, celebrationi intersunt, quin
concelebrent.


Sedes diaconi prope sedem celebrantis ponatur. Pro aliis ministris sedes ita
collocentur, ut clare distinguantur a sedibus cleri et ipsi munus sibi concreditum
facile implere possint.121


III. DE ECCLESIÆ ORDINATIONE


De locis fidelium


311. Loca fidelium congrua cura disponantur, ut ipsi oculis et animo sacras
celebrationes debite participare possint. Expedit ut de more scamna seu sedilia
ad eorum usum ponantur. Consuetudo tamen personis quibusdam privatis
sedes reservandi reprobanda est.122
Scamna autem seu sedilia, præsertim in ecclesiis
noviter exstructis, ita disponantur, ut fideles corporis habitus a diversis
celebrationis partibus requisitos facile sumere possint et expedite ad sacram
Communionem recipiendam accedere valeant.


Caveatur ut fideles sive sacerdotem sive diaconum et lectores non tantum
videre, sed etiam, hodiernis instrumentis technicis adhibitis, commode audire
valeant.


De loco scholæ cantorum et instrumentorum musicorum


312. Schola cantorum, attenta cuiusque ecclesiæ dispositione, ita collocetur,
ut clare appareat eius natura, eam nempe fidelium communitatis congregatæ
partem esse, et peculiare munus agere; eiusdem muneris exsecutio facilior evadat;
singulis scholæ sodalibus plena in Missa participatio sacramentalis commode
permittatur.123


313. Organum aliaque instrumenta musica legitime probata apto loco collocentur,
ut tum scholæ tum populo cantanti subsidio esse possint, atque, si sola
pulsentur, commode ab omnibus audiri queant. Convenit ut organum benedicatur,
antequam usui liturgico destinetur, iuxta ritum in Rituali Romano descriptum.124


Tempore Adventus organum aliaque musica instrumenta adhibeantur ea
moderatione, quæ indoli huius temporis conveniat, quin tamen plenam lætitiam
Nativitatis Domini præveniat.


Tempore in Quadragesima sonus organi aliorumque instrumentorum permittitur
tantum ad cantum sustentandum. Excipiuntur tamen dominica Lætáre
(IV in Quadragesima), sollemnitates et festa.


De loco asservationis sanctissimæ eucharistiæ


314. Pro cuiusque ecclesiæ structura et iuxta legitimas locorum consuetudines,
Ss.mum Sacramentum asservetur in tabernaculo in parte ecclesiæ pernobili,
insigni, conspicua, decore ornata, et ad orationem apta.125


Tabernaculum de more unicum sit, inamovibile, materia solida atque inviolabili
non transparenti confectum, et ita clausum ut quam maxime periculum
profanationis vitetur.126
Convenit insuper ut benedicatur, antequam usui liturgico
destinetur, iuxta ritum in Rituali Romano descriptum.127


315. Ratione signi magis congruit ut in altari in quo Missa celebratur non
sit tabernaculum in quo Ss.ma Eucharistia asservatur.128


Præstat proinde tabernaculum collocari, de iudicio Episcopi dioecesani:


a) aut in presbyterio, extra altare celebrationis, forma et loco magis convenientibus,
non excluso vetere altari quod ad celebrationem amplius non adhibetur
(cf. n. 303).


b) aut etiam in aliquo sacello ad privatam fidelium adorationem et precationem
idoneo,129
quod sit cum ecclesia organice coniunctum et christifidelibus
conspicuum.


316. Secundum traditam consuetudinem, iuxta tabernaculum peculiaris perenniter
luceat lampas, oleo vel cera nutrienda, qua indicetur et honoretur
Christi præsentia.130


317. Minime obliviscantur etiam cetera omnia quæ de asservatione Ss.mæ
Eucharistiæ ad normam iuris præscribuntur.131


De imaginibus sacris


318. Ecclesia in terrena Liturgia cælestem illam prægustando participat,
quæ in sancta civitate Ierusalem, ad quam peregrina tendit, celebratur, ubi
Christus est in dextera Dei sedens, et memoriam Sanctorum venerando partem
aliquam et societatem cum iis sperat se habituram.132


Itaque Domini, beatæ Mariæ Virginis et Sanctorum imagines, iuxta antiquissimam
Ecclesiæ traditionem, in ædibus sacris fidelium venerationi exhibeantur133
et
ibi ita disponantur ut fideles manuducant ad mysteria fidei quæ ibi
celebrantur. Ideoque caveatur ne eorum numerus indiscrete augeatur, hinc ut earum
dispositio debito ordine fiat, ne fidelium attentionem ab ipsa celebratione avocent.134
Unius
autem eiusdemque Sancti plus quam una imago de more ne habeatur. Generatim
in ornamento et dispositione ecclesiæ ad imagines quod attinet, pietati totius communitatis
prospiciatur atque pulchritudini et dignitati imaginum.


Caput VI

DE IIS QUÆ AD MISSÆ CELEBRATIONEM REQUIRUNTUR


I. DE PANE ET VINO AD EUCHARISTIAM CELEBRANDAM


319. Exemplum Christi secuta, Ecclesia panem et vinum cum aqua ad celebrandum
dominicum convivium semper adhibuit.


320. Panis ad Eucharistiam celebrandam debet esse mere triticeus, recenter
confectus et, secundum antiquam Ecclesiæ latinæ traditionem, azymus.


321. Ratio signi postulat ut materia celebrationis eucharisticæ revera ut cibus
appareat. Expedit ergo ut panis eucharisticus, quamvis azymus et forma
tradita confectus, tali modo efficiatur, ut sacerdos in Missa cum populo celebrata
revera hostiam frangere possit in diversas partes, easque saltem aliquibus
fidelibus distribuere. Parvæ tamen hostiæ minime excluduntur, quando numerus
sacram Communionem sumentium aliæque rationes pastorales id exigunt. Gestus
autem fractionis panis, quo simpliciter Eucharistia designabatur tempore
apostolico, apertius manifestabit vim et momentum signi unitatis omnium in
uno pane, et caritatis ex eo quod unus panis inter fratres distribuitur.


322. Vinum pro celebratione eucharistica debet esse ex genimine vitis
(cf. Lc 22, 18), naturale et merum, idest extraneis substantiis non admixtum.


323. Sedula cura caveatur ut panis et vinum ad Eucharistiam destinata perfecto
statu conserventur; id est, caveatur ne vinum acescat, neve panis corrumpatur
vel nimis durus fiat, ita ut difficulter frangi possit.


324. Si post consecrationem aut cum Communionem sumit, sacerdos animadvertat
vinum non fuisse infusum, sed aquam, deposita aqua in aliquo vase,
vinum cum aqua infundat in calicem, illud consecret, partem narrationis dicens
quæ ad consecrationem calicis pertinet, quin tamen teneatur iterum panem
consecrare.


II. DE SACRA SUPELLECTILE IN GENERE


325. Sicut pro ecclesiis ædificandis, ita et pro sacra supellectile universa,
Ecclesia genus artis cuiusque regionis admittit, et eas aptationes recipit, quæ
cum singularum gentium ingenio et traditionibus congruant, dummodo omnia
usui ad quem ipsa sacra supellex destinatur apte respondeant.135


Etiam in hac parte sedulo curetur nobilis illa simplicitas, quæ cum arte vera
optime copulatur.


326. In seligendis materiis pro sacra supellectile, præter eas quæ usu traditæ
sunt, eæ quoque admitti possunt quæ, iuxta mentem nostræ ætatis, nobiles
æstimantur, durabiles sunt et usui sacro bene accommodantur. Qua de re
iudex erit Conferentia Episcoporum pro singulis regionibus (cf. n. 390).


III. DE SACRIS VASIS


327. Inter ea quæ ad Missam celebrandam requiruntur, speciali honore habentur
vasa sacra, et inter hæc calix et patena, in quibus vinum et panis offeruntur,
consecrantur et sumuntur.


328. Vasa sacra ex metallo nobili conficiantur. Si ex metallo conflata sint
quod robiginem producat vel auro minus nobilis sit, interius plerumque inaurentur.


329. De iudicio Conferentiæ Episcoporum, actis ab Apostolica Sede recognitis,
vasa sacra confici possunt etiam aliis ex materiis solidis et, secundum
communem æstimationem cuiusque regionis, nobilibus, ex. gr. ebeno aut aliis
lignis durioribus, dummodo usui sacro aptæ sint. Hoc in casu, præferantur
semper materiæ quæ facile non frangantur neque corrumpantur. Quod valet
pro omnibus vasis quæ ad hostias recipiendas destinata sunt, uti patena, pyxis,
theca, ostensorium et alia huiusmodi.


330. Quoad calices aliaque vasa, quæ ad recipiendum Sanguinem Domini
destinata sunt, cuppam habeant ex tali materia confectam, quæ liquida non
absorbeat. Pes vero ex aliis materiis solidis et dignis confici potest.


331. Ad hostias consecrandas patena amplior convenienter adhiberi potest,
in qua ponatur panis tum pro sacerdote et diacono tum pro aliis ministris et fidelibus.


332. Ad formam vasorum sacrorum quod attinet, artificis est ea opportuniore
modo conficere, qui moribus respondeat singularum regionum dummodo ad
usum liturgicum, ad quem destinantur, singula vasa sint apta, et clare distinguantur
ab iis quæ usui cotidiano destinantur.


333. Quoad vasorum sacrorum benedictionem, serventur ritus in libris liturgicis
præscripti.136


334. Mos servetur exstruendi in sacristia sacrarium, in quod aqua ablutionis
sacrorum vasorum et linteaminum fundatur (cf. n. 280).


IV. DE SACRIS VESTIBUS


335. In Ecclesia, quæ est Corpus Christi, non omnia membra eodem munere
funguntur. Hæc diversitas munerum in Eucharistiæ celebratione exterius manifestatur
diversitate sacrarum vestium, quæ proinde signum exstare debent
muneris cuique ministro proprii. Eædem tamen sacræ vestes ad decorem quoque
ipsius actionis sacræ conferant oportet. Vestes quibus sacerdotes et diaconi, necnon
ministri laici induuntur opportune benedicuntur antequam usui liturgico destinentur,
iuxta ritum in Rituali Romano descriptum.137


336. Vestis sacra omnibus ministris ordinatis et institutis cuiusvis gradus
communis est alba, circa lumbos cingulo astringenda, nisi tali modo confecta
sit, ut corpori adhæreat etiam sine cingulo. Antequam vero alba assumatur, si hæc
habitum communem circa collum non cooperit, amictus adhibeatur. Alba cum superpelliceo
commutari nequit, ne quidem super vestem talarem, quando casula vel
dalmatica vel, iuxta normas, sola stola sine casula vel dalmatica induenda est.


337. Sacerdotis celebrantis vestis propria, in Missa aliisque sacris actionibus
quæ cum Missa directo conectuntur, est casula seu planeta, nisi aliud caveatur,
super albam et stolam induenda.


338. Diaconi vestis propria est dalmatica, super albam et stolam induenda;
dalmatica tamen ob necessitatem vel minorem gradum sollemnitatis omitti potest.


339. Acolythi, lectores, aliique ministri laici albam vel aliam vestem in singulis
regionibus a Conferentia Episcoporum legitime probatam induere possunt
(cf. n. 390).


340. Stola defertur a sacerdote circa collum et ante pectus pendens; a diacono
vero ab umero sinistro per transversum super pectus ducitur ad partem
dexteram corporis, ibique retinetur.


341. Pluviale, seu cappa pluvialis, assumitur a sacerdote in processionibus
aliisque actionibus sacris, iuxta rubricas proprias singulorum rituum.


342. Ad formam sacrarum vestium quod attinet, Conferentiæ Episcoporum
possunt definire et proponere Apostolicæ Sedi aptationes, quæ necessitatibus et
moribus singularum regionum respondeant.138


343. Ad sacras vestes conficiendas, præter traditas materias, fibræ naturales
cuiusque loci propriæ adhiberi possunt, necnon aliquæ fibræ artificiales, quæ
respondeant dignitati actionis sacræ et personæ. De qua re iudicabit Episcoporum
Conferentia.139


344. Decet pulchritudinem et nobilitatem cuiusque vestis non ex abundantia
ornamentorum quæ superadduntur exquiri, sed e materia quæ adhibeatur et a
forma. Ornamenta autem figuras seu imagines vel symbola præbeant, quæ
usum sacrum indicent, remotis iis quæ usum sacrum dedeceant.


345. Diversitas colorum in sacris vestibus eo contendit, ut hinc proprietas
mysteriorum fidei celebrandorum, hinc sensus progredientis vitæ christianæ,
decursu anni liturgici, efficacius etiam exterius exprimatur.


346. Ad colorem sacrarum vestium quod attinet, servetur usus traditus, nempe:


a) Color albus adhibetur in Officiis et Missis temporis paschalis et Nativitatis
Domini; insuper in celebrationibus Domini, quæ non sint de eius Passione, beatæ
Mariæ Virginis, SS. Angelorum, Sanctorum non Martyrum, in sollemnitatibus Omnium
Sanctorum (1 nov.) et S. Ioannis Baptistæ (24 iunii), in festis S. Ioannis
Evangelistæ (27 dec.), Cathedræ S. Petri (22 febr.) et Conversionis S. Pauli (25 ian.).


b) Color ruber adhibetur in dominica Passionis et feria VI Hebdomadæ sanctæ,
in dominica Pentecostes, in celebrationibus Passionis Domini, in festis nataliciis
Apostolorum et Evangelistarum et in celebrationibus Sanctorum Martyrum.


c) Color viridis adhibetur in Officiis et Missis temporis « per annum ».


d) Color violaceus adhibetur tempore Adventus et Quadragesimæ. Assumi
potest etiam in Officiis et Missis defunctorum.


e) Color niger adhiberi potest, ubi mos est, in Missis defunctorum.


f) Color rosaceus adhiberi potest, ubi mos est, in dominicis Gaudéte (III
Adventus) et Lætáre (IV in Quadragesima).


g) Diebus sollemnioribus adhiberi possunt sacrae vestes festivæ seu nobiliores,
etsi non sunt coloris diei.


Conferentiæ tamen Episcoporum possunt definire, ad colores liturgicos
quod attinet, et proponere Apostolicæ Sedi aptationes, quæ necessitatibus et ingenio
populorum respondeant.


347. Missæ rituales dicuntur cum colore proprio vel albo vel festivo; Missæ
autem pro variis necessitatibus cum colore proprio diei vel temporis aut cum
colore violaceo, si indolem pænitentialem manifestant, v. gr. nn. 31, 33, 38;
Missæ votivæ cum colore convenienti Missæ quæ celebratur aut etiam cum colore
proprio diei vel temporis.


V. DE ALIIS REBUS AD USUM ECCLESIÆ DESTINATIS


348. Præter vasa sacra aut vestes sacras, pro quibus aliqua peculiaris materia
statuitur, alia supellex, quæ aut ipsi usui liturgico destinatur140
aut quolibet
alio modo in ecclesiam admittitur, digna sit atque respondens fini cui unaquæque
res destinatur.


349. Peculiari modo curandum est ut libri liturgici, Evangeliarium et lectionarium
præsertim, quæ ad verbi Dei proclamationem destinantur et proinde
peculiari veneratione gaudent, sint revera in actione liturgica rerum supernarum
signa et symbola, et proinde vere digni, decori et pulchri.


350. Insuper omni cura attendendum est ad ea quæ directe cum altari et
celebratione eucharistica conectuntur, uti sunt, ex. gr., crux altaris et crux quæ
in processione defertur.


351. Sedulo contendatur ut etiam in rebus minoris momenti artis postulata
opportune serventur, et nobilis semper simplicitas cum munditie societur.


Caput VII

DE MISSA EIUSQUE PARTIBUS ELIGENDIS


352. Efficacitas pastoralis celebrationis profecto augebitur, si textus lectionum,
orationum et cantuum necessitatibus et præparationi animi et ingenio
participantium apte, quantum fieri potest, respondebunt. Quod obtinetur congrue
adhibita multiplici facultate electionis, quæ infra describitur.


Sacerdos proinde, in ordinanda Missa, ad commune bonum spirituale populi
Dei, potius quam ad suam propensionem attendet. Memor sit insuper
huiusmodi electionem partium concordi ratione esse faciendam cum iis qui
partem aliquam in celebratione exercent, fidelibus minime exclusis, in iis quæ
ad ipsos magis directo spectant.


Cum vero multiplex afferatur facultas seligendi diversas Missæ partes, necesse
est ut ante celebrationem diaconus, lectores, psalmista, cantor, commentator,
schola, unusquisque pro sua parte, probe sciant quinam textus ad se
spectans adhibeatur, nihilque ex tempore quodammodo eveniat. Harmonica
enim ordinatio et exsecutio rituum multum confert ad componendos fidelium
animos ad Eucharistiam participandam.


I. DE MISSA ELIGENDA


353. In sollemnitatibus sacerdos sequi tenetur calendarium ecclesiæ in qua
celebrat.


354. In dominicis, in feriis Adventus, Nativitatis, Quadragesimæ et Paschæ,
in festis et memoriis obligatoriis:


a) si Missa celebratur cum populo, sacerdos sequatur calendarium ecclesiæ
in qua celebrat;


b) si Missa celebratur, cuius unus tantum minister participat, sacerdos eligere
potest aut calendarium ecclesiæ aut calendarium proprium.


355. In memoriis ad libitum:


a) In feriis Adventus a die 17 ad 24 decembris, diebus infra octavam Nativitatis
et in feriis Quadragesimæ, exceptis feriis IV Cinerum et Hebdomadæ
sanctæ, dicitur Missa de die liturgico occurrente; de memoria autem in calendario
generali eo die forte inscripta sumi potest collecta, dummodo non occurrat
feria IV Cinerum aut feria Hebdomadæ sanctæ. In feriis temporis paschalis
memoriæ Sanctorum rite ex integro peragi possunt.


b) In feriis Adventus ante diem 17 decembris, in feriis temporis Nativitatis
a die 2 ianuarii et in feriis temporis paschalis, eligi potest aut Missa de feria,
aut Missa de Sancto, vel de uno e Sanctis quorum fiat memoria, aut Missa de
aliquo Sancto eo die in Martyrologio inscripto.


c) In feriis per annum, eligi potest aut Missa de feria, aut Missa de memoria
ad libitum forte occurrente, aut Missa de aliquo Sancto eo die in Martyrologio
inscripto, aut Missa pro variis necessitatibus vel votiva.


Si celebrat cum populo, sacerdos curabit ne frequentius et sine sufficienti
causa lectiones omittat singulis diebus in lectionario pro feriis assignatas: Ecclesia
enim cupit ut ditior mensa verbi Dei paretur fidelibus.141


Ob eandem causam moderate sumet Missas defunctorum: quælibet enim
Missa tam pro vivis quam pro defunctis offertur, et in Prece eucharistica memoria
defunctorum habetur.


Ubi autem fidelibus cordi sunt memoriæ ad libitum beatæ Mariæ Virginis
vel Sanctorum, satisfiat legitimæ eorum pietati.


Cum vero facultas datur eligendi inter memoriam calendario generali inscriptam
et memoriam calendario dioecesano aut religioso insertam, præoptetur,
ceteris paribus et iuxta traditionem, memoria particularis.


II. DE MISSÆ PARTIBUS ELIGENDIS


356. In seligendis textibus diversarum partium Missæ tum de Tempore tum
de Sanctis, serventur normæ quæ sequuntur.


De lectionibus


357. Dominicis et sollemnitatibus assignantur tres lectiones, scilicet Prophetæ,
Apostoli et Evangelii, quibus populus christianus ad continuitatem operis
salutis, secundum mirabile propositum divinum, educatur. Hæ lectiones
stricte adhibeantur. Tempore paschali, iuxta Ecclesiæ traditionem, loco Veteris
Testamenti, lectio ex Actibus Apostolorum sumitur.


Festis vero duæ lectiones assignantur. Si tamen festum iuxta normas ad
gradum sollemnitatis elevatur, additur tertia lectio, quæ e Communi desumitur.


In memoriis Sanctorum, nisi habeantur propriæ, leguntur de more lectiones
feriæ assignatæ. In quibusdam casibus proponuntur lectiones appropriatæ,
quæ scilicet peculiarem aspectum vitæ spiritualis aut actuositatis Sancti in luce
ponunt. Usus harum lectionum non est urgendus, nisi ratio pastoralis revera id
suadeat.


358. In lectionario pro feriis, lectiones proponuntur pro singulis diebus
cuiusque hebdomadæ per universum cursum anni: proinde hæ lectiones plerumque
sumentur, diebus quibus sunt assignatæ, nisi occurrat sollemnitas vel
festum, vel memoria lectiones proprias Novi Testamenti habens, in quibus scilicet
mentio fiat de Sancto celebrato.


Si tamen aliquando lectio continua in hebdomada intermittitur ob aliquam
sollemnitatem, aliquod festum vel aliquam peculiarem celebrationem, sacerdoti
licebit, præ oculis habita ordinatione lectionum totius hebdomadæ, aut partes
omittendas una cum aliis componere aut statuere quinam textus aliis præferendi
sint.


In Missis pro peculiaribus coetibus, sacerdoti licebit textus peculiari celebrationi
aptiores eligere, dummodo ex approbati lectionarii textibus seligantur.


359. Peculiaris insuper selectio textuum sacræ Scripturæ datur in lectionario
pro Missis ritualibus, in quas aliqua Sacramenta vel Sacramentalia inseruntur,
aut pro Missis, quæ pro quibusdam necessitatibus celebrantur.


Huiusmodi lectionaria ideo statuta sunt, ut per aptiorem verbi Dei auditionem
fideles ad mysterium quod participant plenius percipiendum ducantur, et
ad incensiorem amorem verbi Dei instituantur.


Textus proinde, qui in celebratione proferuntur, determinandi sunt præ
oculis habitis tum congrua ratione pastorali tum eligendi facultate in hac re facta.


360. Datur quandoque forma longior et forma brevior eiusdem textus. In
eligendo inter has duas formas criterium pastorale præ oculis habeatur. Tunc
attendatur oportet ad facultatem fidelium auscultandi cum fructu lectionem magis
vel minus longam; ad eorum facultatem audiendi textum magis completum,
per homiliam explicandum.142


361. Quando autem facultas tribuitur seligendi inter unum vel alterum textum
iam definitum, vel ad libitum propositum, attendendum erit ad utilitatem
participantium, prout nempe agitur de adhibendo textu, qui facilior est vel magis
conveniens coetui congregato, vel de textu iterando vel reponendo, qui alicui
celebrationi tamquam proprius assignatur, alteri vero tamquam ad libitum
adhibendus, quoties utilitas pastoralis id suadeat.143


Quod evenire potest aut quando idem textus diebus proximioribus iterum
legi debeat ex. gr. die dominica et in feria subsequenti aut quando timeatur ne
textus aliquis quasdam gignat difficultates in aliquo christifidelium coetu. Caveatur
tamen ne, in seligendis textibus Scripturæ Sacræ, partes eius permanenter
excludantur.


362. Præter facultates eligendi quosdam textus aptiores, de quibus supra, facultas
fit Conferentiis Episcoporum, in peculiaribus adiunctis, aliquas aptationes
indicandi ad lectiones quod attinet, ea tamen lege, ut textus seligantur e lectionario
rite approbato.


De orationibus


363. In qualibet Missa, nisi aliter notetur, dicuntur orationes ipsi Missæ propriæ.


In memoriis Sanctorum, dicitur collecta propria vel, si deest, de Communi
congruenti; orationes vero super oblata et post Communionem, nisi sint propriæ,
sumi possunt aut e Communi aut e feriis temporis currentis.


In feriis autem « per annum », præter orationes dominicæ præcedentis, sumi
possunt vel orationes alius dominicæ « per annum », vel una ex orationibus
pro variis necessitatibus, quæ in Missali recensentur. Semper tamen licebit ex
iisdem Missis etiam solam collectam adhibere.


Hoc modo ditior copia præbetur textuum, quibus precatio fidelium abundantius
nutritur.


In potioribus tamen anni temporibus, hæc accommodatio iam fit per orationes
iisdem temporibus proprias, in Missali, pro singulis feriis, exstantes.


De Prece eucharistica


364. Plurimæ præfationes, quibus Missale Romanum ditatur, eo spectant ut
argumenta gratiarum actionis in Prece eucharistica plenius eniteant, et variæ
rationes mysterii salutis pleniore luce proponantur.


365. Electio inter Preces eucharisticas, quæ in Ordine Missæ inveniuntur,
his normis opportune regitur:


a) Prex eucharistica prima, seu Canon romanus, qui semper adhiberi potest,
opportunius profertur diebus quibus assignantur Communicántes propria,
aut in Missis quæ Hanc ígitur propriis ditantur, necnon in celebrationibus Apostolorum
et Sanctorum, quorum mentio fit in ipsa Prece; itemque diebus dominicis,
nisi, ob rationes pastorales, præferatur Prex eucharistica tertia.


b) Prex eucharistica secunda, ob peculiares ipsius notas, opportunius sumitur
diebus infra hebdomadam, vel in peculiaribus rerum adiunctis. Quamvis
præfatione propria instructa sit, adhiberi potest etiam cum aliis præfationibus;
cum iis præsertim quæ mysterium salutis compendiose repræsentant,
v. gr. cum præfationibus communibus. Quando Missa pro aliquo defuncto celebratur,
adhiberi potest peculiaris formula, suo loco, nempe ante Meménto étiam proposita.


c) Prex eucharistica tertia cum qualibet præfatione dici potest. Eius usus
præferatur diebus dominicis et festis. Si autem hæc Prex in Missis defunctorum
adhibeatur, usurpari potest peculiaris formula pro defuncto, suo loco inserenda,
nempe post verba: Omnes fílios tuos ubíque dispérsos, tibi, clemens Pater, miserátus
coniúnge
.


d) Prex eucharistica quarta præfationem immutabilem habet et summarium
plenius historiæ salutis præbet. Adhiberi potest quando Missa præfatione propria
caret, et in dominicis « per annum ». In hanc Precem, ratione structuræ,
inseri nequit peculiaris formula pro defuncto.


De cantibus


366. Cantibus in Ordine Missæ positis, v. gr. ad Agnus Dei, non licet substituere
alios cantus.


367. In eligendis cantibus inter lectiones occurrentibus, necnon cantibus ad
introitum, ad offertorium et ad Communionem, normæ serventur, quæ suis
locis statuuntur (cf. nn. 40-41, 47-48, 61-64, 74, 86-88).


Caput VIII

DE MISSIS ET ORATIONIBUS AD DIVERSA ET DE MISSIS DEFUNCTORUM


I. DE MISSIS ET ORATIONIBUS AD DIVERSA


368. Quoniam liturgia Sacramentorum et Sacramentalium id efficit ut fidelibus
bene dispositis omnis fere eventus vitæ sanctificetur gratia divina manante
ex mysterio paschali,144
et quoniam Eucharistia est sacramentum sacramentorum,
Missale suppeditat exempla Missarum et orationum, quæ in diversis occasionibus
vitæ christianæ adhiberi possunt pro necessitatibus totius mundi aut
Ecclesiæ universæ vel localis.


369. Perspecta ampliore facultate eligendi lectiones et orationes, expedit ut
Missæ ad diversa moderate, idest quando opportunitas id exigit, adhibeantur.


370. In omnibus Missis ad diversa, nisi aliter expresse caveatur, licet adhibere
lectiones feriales, necnon cantus inter ipsas occurrentes, si cum celebratione
conveniant.


371. In huiusmodi Missis adnumerantur Missæ rituales, pro variis necessitatibus,
ad diversa et votivæ.


372. Missæ rituales cum celebratione quorundam Sacramentorum vel Sacramentalium
conectuntur. Prohibentur in dominicis Adventus, Quadragesimæ et
Paschæ, in sollemnitatibus, in diebus infra octavam Paschæ, in Commemoratione
omnium fidelium defunctorum et in feriis IV Cinerum et Hebdomadæ sanctæ,
servatis insuper normis quæ in libris ritualibus vel in ipsis Missis exponuntur.


373. Missæ pro variis necessitatibus vel ad diversa assumuntur quibusdam
in rerum adiunctis, sive interdum sive statis temporibus occurrentibus. Ex his
ab auctoritate competenti seligi possunt Missæ pro supplicationibus, quæ decursu
anni a Conferentia Episcoporum statuentur.


374. Occurrente aliqua graviore necessitate vel utilitate pastorali, Missa ipsi
conveniens celebrari potest, de mandato vel licentia Episcopi dioecesani, omnibus
diebus, exceptis sollemnitatibus, dominicis Adventus, Quadragesimæ et Paschæ,
diebus infra octavam Paschæ, Commemoratione omnium fidelium
defunctorum et feriis IV Cinerum et Hebdomadæ sanctæ.


375. Missæ votivæ de mysteriis Domini aut in honorem beatæ Mariæ Virginis
vel Angelorum vel cuiusdam Sancti vel omnium Sanctorum, pro fidelium
pietate dici possunt in feriis per annum, etiamsi occurrit memoria ad
libitum. Celebrari tamen nequeunt, tamquam votivæ, Missæ quæ referuntur ad mysteria
vitæ Domini vel beatæ Mariæ Virginis, excepta Missa eiusdem Immaculatæ
Conceptionis, quia eorum celebratio cohæret cum anni liturgici cursu.


376. In diebus quibus occurrit memoria obligatoria aut feria Adventus usque
ad diem 16 decembris inclusive, temporis Nativitatis a die 2 ianuarii, et temporis
paschalis post octavam Paschatis, Missæ pro variis necessitatibus, ad diversa
et votivæ per se prohibentur. Si autem aliqua vera necessitas vel utilitas pastoralis
id postulet, in celebratione cum populo adhiberi potest Missa huic necessitati vel
utilitati respondens, de iudicio rectoris ecclesiæ vel ipsius sacerdotis celebrantis.


377. In feriis per annum in quibus occurrunt memoriæ ad libitum vel fit Officium
de feria, licet celebrare quamlibet Missam vel adhibere quamlibet orationem
ad diversa, exceptis tamen Missis ritualibus.


378. Peculiari modo, memoria sanctæ Mariæ in sabbato commendatur, quia
Redemptoris Matri in Liturgia Ecclesiæ imprimis et præ omnibus Sanctis veneratio
tribuitur.145


II. DE MISSIS DEFUNCTORUM


379. Sacrificium eucharisticum Paschatis Christi pro defunctis offert Ecclesia
ut, inter se communicantibus omnibus Christi membris, quæ aliis impetrent spiritualem
opem, aliis afferant spei solacium.


380. Inter Missas defunctorum primum locum tenet Missa exsequialis, quæ
celebrari potest omnibus diebus, exceptis sollemnitatibus de præcepto, feria V
Hebdomadæ sanctæ, Triduo paschali et dominicis Adventus, Quadragesimæ et
Paschæ, servatis insuper omnibus servandis ad normam iuris.146


381. Missa defunctorum post acceptum mortis nuntium, vel in ultima sepultura
defuncti, vel in primo anniversario die, celebrari potest etiam diebus infra
octavam Nativitatis, diebus quibus occurrit memoria obligatoria aut feria quæ
non sit IV Cinerum aut Hebdomadæ sanctæ.


Aliæ Missæ defunctorum, seu Missæ « cotidianæ » celebrari possunt in feriis
per annum, in quibus occurrunt memoriæ ad libitum vel fit Officium de feria,
dummodo pro defunctis revera applicentur.


382. In Missis exsequialibus habeatur de more brevis homilia, secluso tamen
quovis genere laudationis funebris.


383. Incitentur fideles, præsertim e familia defuncti, ut etiam per sacram
Communionem sacrificium eucharisticum pro defuncto oblatum participent.


384. Si Missa exsequialis directo conectitur cum ritu exsequiarum, dicta
oratione post Communionem, et omisso ritu conclusionis, fit ritus ultimæ commendationis
seu valedictionis; qui ritus nonnisi præsente cadavere celebratur.


385. In ordinandis ac seligendis iis partibus Missæ pro defunctis, præsertim
Missæ exsequialis, quæ variari possunt (ex. gr. orationibus, lectionibus, oratione
universali), præ oculis habeantur, ut par est, rationes pastorales, quoad defunctum,
eius familiam, et astantes.


Specialem insuper rationem habeant pastores de iis qui, per occasionem
exsequiarum, liturgicis celebrationibus adsunt vel Evangelium audiunt, sive sunt
acatholici sive catholici qui Eucharistiam numquam vel vix umquam participant,
vel fidem etiam amisisse videntur: sunt enim sacerdotes ministri Evangelii
Christi pro omnibus.


Caput IX

DE APTATIONIBUS QUÆ EPISCOPIS EORUMQUE CONFERENTIIS COMPETUNT


386. Missalis Romani instauratio, ad normam decretorum Concilii Œcumenici
Vaticani II ætate nostra effecta, assidue curavit ut fideles universi, in celebratione
eucharistica, plenam illam, consciam atque actuosam participationem
præstare possint, quæ ab ipsius Liturgiæ natura postulatur, et ad quam ipsi fideles,
vi suæ condicionis, ius habent et officium.147


Quo autem celebratio normis et spiritui sacræ Liturgiæ plenius respondeat,
in hac Institutione et in Ordine Missæ ulteriores aliquæ aptationes proponuntur,
quæ iudicio vel Episcopi dioecesani vel Conferentiarum Episcoporum committuntur.


387. Episcopus dioecesanus, qui ut sacerdos magnus sui gregis habendus
est, a quo vita suorum fidelium in Christo quodammodo derivatur et pendet,148
vitam liturgicam fovere, moderari eique invigilare debet in sua dioecesi. Ipsi, in
hac Institutione, committitur concelebrationis disciplinam moderari (cf. nn. 202, 374),
normas statuere circa munus inserviendi sacerdoti ad altare (cf. n. 107), circa
sacram Communionem sub utraque specie distribuendam (cf. n. 283), circa
domos ecclesiæ exstruendas et ordinandas (cf. n. 291). Sed ad ipsum primarie
spectat spiritum sacræ Liturgiæ in presbyteris, diaconis et fidelibus alere.


388. Aptationes, de quibus infra, quæ ampliorem coordinationem expetunt,
in Conferentia Episcoporum, ad normam iuris, sunt determinandæ.


389. Ad Conferentias Episcoporum competit imprimis huius Missalis Romani
editionem in probatis linguis vernaculis apparare atque approbare, ut, actis
ab Apostolica Sede recognitis, in regionibus ad quas pertinet adhibeatur.149


Missale Romanum sive in textu latino sive in versionibus vernaculis legitime
approbatis integre edendum est.


390. Conferentiarum Episcoporum est aptationes definire et, actis a Sede
Apostolica recognitis, in ipsum Missale introducere, quæ in hac Institutione generali
et in Ordine Missæ indicantur, uti sunt:


  • fidelium gestus et corporis habitus (cf. supra, n. 43);

  • gestus venerationis erga altare et Evangeliarium (cf. supra, n. 273);

  • textus cantuum ad introitum, ad præsentationem donorum et ad Communionem
    (cf. supra, nn. 48, 74, 87);

  • lectiones e Sacra Scriptura peculiaribus in adiunctis desumendæ (cf. supra, n. 362);

  • forma pro pace tradenda (cf. supra, n. 82);

  • modus sacræ Communionis recipiendæ (cf. supra, nn. 160, 283);

  • materia altaris et sacræ supellectilis, præsertim sacrorum vasorum, necnon
    materia, forma et color vestium liturgicarum (cf. supra, nn. 301, 326, 329, 339, 342-346).

Directoria vero aut Instructiones pastorales, quas Conferentiæ Episcoporum
utiles iudicaverint, prævia Apostolicæ Sedis recognitione, in Missale Romanum,
loco opportuno, induci poterunt.


391. Iisdem Conferentiis spectat versionibus textuum biblicorum qui in
Missæ celebratione adhibentur, peculiari cura attendere. Ex Sacra Scriptura
enim lectiones leguntur et in homilia explicantur, psalmi canuntur, atque ex
eius afflatu instinctuque preces, orationes et carmina liturgica effusa sunt, ut ex
ea significationem suam actiones et signa accipiunt.150


Sermo adhibeatur qui captui fidelium respondeat et publicæ proclamationi
aptus sit, notis tamen servatis quæ propriæ sunt diversis modis loquendi in libris
biblicis adhibitis.


392. Item Conferentiarum Episcoporum erit versionem aliorum textuum assiduo
studio apparare, ut, etiam servata indole cuiusque linguæ, sensus textus
primigenii latini plene et fideliter reddatur. In hoc opere efficiendo, spectare
expedit diversa litterarum genera quæ in Missa adhibentur, uti sunt orationes
præsidentiales, antiphonæ, acclamationes, responsa, supplicationes litanicæ, etc.


Præ oculis habeatur quod textuum versio non spectat imprimis ad meditationem,
sed potius ad proclamationem vel cantum in actu celebrationis.


Sermo adhibeatur fidelibus regionis accommodatus, attamen nobilis ac litteraria
qualitate præditus, firma semper manente necessitate alicuius catechesis
de sensu biblico et christiano nonnullorum verborum et sententiarum.


Præstat vero, in regionibus eandem linguam habentibus, pro textibus liturgicis,
præsertim vero pro textibus biblicis et pro Ordine Missæ eandem versionem,
quantum fieri potest, haberi.151


393. Attento loco eminenti, quem in celebratione cantus obtinet, utpote
liturgiæ pars necessaria vel integralis,152
Conferentiarum Episcoporum est melodias
aptas approbare, præsertim pro textibus Ordinarii Missæ, pro populi
responsionibus et acclamationibus, et pro peculiaribus ritibus per annum liturgicum
occurrentibus.


Item iudicare quasnam formas musicales, melodias, instrumenta musica in
cultum divinum admittere liceat, quatenus usui sacro vere apta sint vel aptari
possint.


394. Oportet ut quævis dioecesis suum Calendarium et Proprium Missarum
habeat. Conferentia vero Episcoporum, pro sua parte, conficiat calendarium
proprium nationis, vel, una cum aliis Conferentiis, calendarium amplioris dicionis,
ab Apostolica Sede approbandum.153


In hoc opere perficiendo, maxime servanda et tuenda est dies dominica, ut
primordialis dies festus, exinde aliæ celebrationes, nisi revera sint maximi momenti,
ipsi ne præponantur.154
Item curetur ne annus liturgicus ex decreto Concilii
Vaticani II recognitus elementis secundariis obscuretur.


In calendario nationis conficiendo, dies indicentur (cf. n. 373) Rogationum
et Quattuor anni Temporum, et formæ et textus ad illas celebrandas,155
aliæque
peculiares determinationes præ oculis habeantur.


Convenit ut, in edendo Missali, celebrationes quæ toti nationi vel dicioni
sunt propriæ suo loco inter celebrationes calendarii generalis inserantur, quæ
vero regioni vel dioecesi in Appendice particulari locum habeant.


395. Demum, si fidelium participatio et eorum spirituale bonum varietates
et profundiores aptationes requirant, ut sacra celebratio ingenio et traditionibus
diversarum gentium respondeat, Conferentiæ Episcoporum illas Sedi Apostolicæ,
ad normam art. 40 Constitutionis de sacra Liturgia proponere poterunt,
de ipsius consensu introducendas, præsertim pro gentibus quibus Evangelium
recentius nuntiatum est.156
Attente serventur peculiares normæ quæ per Instructionem
« De Liturgia romana et inculturatione » traditæ sunt.157


Ad modum autem in hac re procedendi, hæc serventur:


Imprimis prævia propositio Sedi Apostolicæ particulatim exponatur, ut, debita
facultate concessa, ad singulas aptationes elaborandas procedatur.


His propositis ab Apostolica Sede rite approbatis, experimenta pro temporibus
et locis statutis peragentur. Si casus fert, experimenti tempore expleto,
Conferentia Episcoporum aptationum prosecutionem determinabit et rei maturam
formulationem Apostolicæ Sedis iudicio proponet.158


396. Antequam tamen ad novas aptationes, profundiores præsertim, deveniatur,
sedulo curandum erit ut cleri et fidelium debita institutio sapienter ordinateque
promoveatur, facultates iam prævisæ ad effectum ducantur et normæ
pastorales, spiritui celebrationis respondentes, plene applicentur.


397. Principium quoque servetur, iuxta quod unaquæque Ecclesia particularis
concordare debet cum universali Ecclesia non solum quoad fidei doctrinam
et signa sacramentalia, sed etiam quoad usus universaliter acceptos ab apostolica
et continua traditione, qui servandi sunt non solum ut errores vitentur, verum
etiam ad fidei integritatem tradendam, quia Ecclesiæ lex orandi eius legi
credendi respondet.159


Ritus romanus partem notabilem et pretiosam liturgici thesauri et patrimonii
Ecclesiæ catholicæ constituit, cuius divitiæ ad bonum universæ Ecclesiæ iuvant,
ita ut earum amissio ei graviter noceret.


Ritus ille sæculorum decursu non solum usus liturgicos ex urbe Roma ortos
servavit sed etiam profundo, organico et harmonico modo alios quosdam in se
integravit, qui e consuetudinibus et ingenio diversorum populorum variarumque
Ecclesiarum particularium sive Occidentis sive Orientis derivabantur, indolem
quandam supraregionalem sic acquirens. Nostris vero temporibus identitas et
expressio unitaria huius Ritus invenitur in editionibus typicis librorum liturgicorum
ex auctoritate Summi Pontificis promulgatis et in libris liturgicis illis
respondentibus, a Conferentiis Episcoporum pro suis dicionibus probatis atque a
Sede Apostolica recognitis.160


398. Norma a Concilio Vaticano II statuta, ut innovationes in instauratione
liturgica ne fiant nisi vera et certa utilitas Ecclesiæ id exigat, et adhibita cautela
ut novæ formæ ex formis iam exstantibus organice quodammodo crescant,161
ad ipsius quoque Ritus romani inculturationem operandam applicari debet.162
Inculturatio
insuper necessariam temporis copiam requirit ne festinatim et incaute
authentica traditio liturgica contaminetur.


Inculturationis denique inquisitio minime contendit ad novas familias rituales
creandas, sed culturæ datæ exigentiis consulere eo tamen modo, ut aptationes
inductæ sive in Missali sive in aliis libris liturgicis compositæ indoli propriæ
Ritus romani non sint noxiæ.163


399. Itaque Missale Romanum, quamvis in linguarum diversitate atque in
quadam consuetudinum varietate,164
in posterum servari debet veluti instrumentum
et præclarum signum integritatis et unitatis Ritus romani.165




1
Conc. Œcum. Trid., Sessio XXII, 17 septembris 1562: Denz.-Schönm. 1738-1759.


2
Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 47; cf. Const.
dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, nn. 3, 28; Decr. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum
ordinis, nn. 2, 4, 5.


3
Missa vespertina in Cena Domini, oratio super oblata. Cf. Sacramentarium Veronense, ed.
L.C. Mohlberg, n. 93.


4
Cf. Prex eucharistica III.


5
Cf. Prex eucharistica IV.


6
Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 7, 47; Decr.
de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis, nn. 5, 18.


7
Cf. Pius XII, Litt. Enc. Humani generis, diei 12 augusti 1950: A.A.S. 42 (1950)
pp. 570- 571; Paulus VI, Litt. Enc. Mysterium Fidei, diei 3 septembris 1965:
A.A.S. 57 (1965) pp. 762-769;
Sollemnis professio fidei, diei 30 iunii 1968, nn. 24-26: A.A.S. 60 (1968) pp. 442-443; S. Congr. Rituum,
Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, nn. 3 f, 9: A.A.S. 59 (1967) pp. 543, 547.


8
Cf. Conc. Œcum. Trid., Sessio XIII, 11 octobris 1551: Denz.-Schönm. 1635-1661.


9
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Decr. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis,
n. 2.


10
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 11.


11 Ibidem , n. 50.


12
Conc. Œcum. Trid., Sessio XXII, Doctr. de ss. Missæ sacrificio, cap. 8: Denz.-Schönm. 1749.


13 Ibidem , can. 9: Denz.-Schönm. 1759.


14 Ibidem , cap. 8: Denz.-Schönm. 1749.


15
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 33.


16 Ibidem , n. 36.


17 Ibidem , n. 52.


18 Ibidem , n. 35, 3.


19 Ibidem , n. 55.


20
Conc. Œcum. Trid., Sessio XXII, Doctr. de ss. Missæ sacrificio, cap. 6: Denz-Schönm. 1747.


21
Cf. Conc. Œcum Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 55.


22
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 41; Const.
dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, n. 11; Decr. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum
ordinis, nn. 2, 5, 6; Decr. de pastorali Episcoporum munere, Christus Dominus, n. 30; Decr.
de Oecumenismo, Unitatis redintegratio, n. 15; S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum
mysterium, diei 25 maii 1967, nn. 3 e, 6: A.A.S. 59 (1967) pp. 542, 544-545.


23
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 10.


24
Cf. ibidem, n. 102.


25
Cf. Conc. Œcum. Vat. II. Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 10; Decr.
de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis, n. 5.


26
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium,
nn. 14, 19, 26, 28, 30.


27
Cf. ibidem, n. 47.


28
Cf. ibidem, n. 14.


29
Cf. ibidem, n. 41.


30
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Decr. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis,
n. 13; Codex Iuris Canonici, can. 904.


31
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 59.


32
Quoad peculiares Missæ celebrationes servetur quod statutum est: cf. pro Missis in coetibus
particularibus: S. Congr. pro Cultu Divino, Instr. Actio pastoralis, diei 15 maii 1969: A.A.S. 61
(1969) pp. 806-811; pro Missis cum pueris: Directorium de Missis cum pueris, diei 1
novembris 1973: A.A.S. 66 (1974) pp. 30-46; de modo uniendi Horas Officii cum Missa:
Institutio generalis de Liturgia Horarum, nn. 93-98; de modo uniendi quasdam benedictiones
et coronationem imaginis beatæ Mariæ Virginis cum Missa: Rituale Romanum, De
Benedictionibus, Prænotanda, n. 28; Ordo coronandi imaginem beatæ Mariæ Virginis, nn. 10 et 14.


33
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Decr. de pastorali Episcoporum munere, Christus Dominus,
n. 15; cf. etiam Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 41.


34
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 22.


35
Cf. etiam Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 38, 40;
Paulus VI, Const. Ap. Missale Romanum, supra.


36
Congr. de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Instr. Varietates legitimæ, diei 25
ianuarii 1994: A.A.S. 87 (1995) pp. 288-314.


37
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Decr. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis,
n. 5; Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 33.


38
Cf. Conc. Œcum. Trid., Sessio XXII, Doctr. de ss. Missæ sacrificio, cap. 1:
Denz.-Schönm. 1740; cf. Paulus VI, Sollemnis professio fidei, diei 30 iunii 1968, n. 24:
A.A.S. 60 (1968) p. 442.


39
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 7; Paulus
VI, Litt. Enc. Mysterium Fidei, diei 3 septembris 1965: A.A.S. 57 (1965) p. 764; S. Congr. Rituum,
Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 9: A.A.S. 59 (1967) p. 547.


40
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 56; S.
Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 3: A.A.S. 59 (1967) p. 542.


41
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 48, 51;
Const. dogm. de divina Revelatione, Dei Verbum, n. 21; Decr. de Presbyterorum ministerio et vita,
Presbyterorum ordinis, n. 4.


42
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 7, 33, 52.


43
Cf. ibidem, n. 33.


44
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Musicam sacram, diei 5 martii 1967, n. 14: A.A.S. 59 (1967)
p. 304.


45
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 26-27;
S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 3 d: A.A.S. 59 (1967)
p. 542.


46
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 30.


47
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Musicam sacram, diei 5 martii 1967, n. 16 a: A.A.S. 59
(1967) p. 305.


48
S. Augustinus Hipponensis, Sermo 336, 1: PL 38, 1472.


49
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Musicam sacram , diei 5 martii 1967, nn. 7, 16: A.A.S. 59
(1967) pp. 302, 305.


50
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 116; etiam
ibidem , n. 30.


51
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 54;
S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici , diei 26 septembris 1964, n. 59: A.A.S. 56 (1964)
p. 891; Instr. Musicam sacram , diei 5 martii 1967, n. 47: A.A.S. 59 (1967) p. 314.


52
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 30, 34;
cf. ibidem etiam n. 21.


53
Cf. ibidem, n. 40; Congr. de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Instr. Varietates
legitimæ, diei 25 ianuarii 1994, n. 41: A.A.S. 87 (1995) p. 304.


54
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 30; S.
Congr. Rituum, Instr. Musicam sacram, diei 5 martii 1967, n. 17: A.A.S. 59 (1967) p. 305.


55
Cf. Ioannes Paulus II, Litt. Ap. Dies Domini, diei 31 maii 1998, n. 50: A.A.S. 90 (1998) p. 745.


56
Cf. infra, pp. 1249-1252.


57
Cf. Tertullianus, Adversus Marcionem, IV, 9: CCSL 1, p. 560; Origenes, Disputatio cum
Heracleida, n. 4, 24: SCh 67, p. 62; Statuta Concilii Hipponensis Breviata, 21: CCSL 149, p. 39.


58
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 33.


59
Cf. ibidem, n. 7.


60
Cf. Missale Romanum , Ordo lectionum Missae, editio typica altera, n. 28.


61
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 51.


62
Cf. Ioannes Paulus II, Litt. Ap. Vicesimus quintus annus, diei 4 decembris 1988, n. 13:
A.A.S. 81 (1989) p. 910.


63
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 52; cf. Codex
Iuris Canonici , can. 767 § 1.


64
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 54: A.A.S. 56
(1964) p. 890.


65
Cf. Codex Iuris Canonici, can 767 § 1; Pont. Comm. Codici Iuris Canonici authentice
interpretando, respons. ad dubium circa can. 767 § 1: A.A.S. 79 (1987), p. 1249; Instructio interdicasterialis
de quibusdam quæstionibus circa fidelium laicorum cooperationem sacerdotum ministerium
spectantem, Ecclesiæ de mysterio, diei 15 augusti 1997, art. 3: A.A.S. 89 (1997) p. 864.


66
Cf. S. Congr. Rituum , Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 53: A.A.S. 56
(1964) p. 890.


67
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 53.


68
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 56: A.A.S. 56
(1964) p. 890.


69
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 47;
S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, nn. 3 a, b: A.A.S. 59
(1967) pp. 540-541.


70
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 91: A.A.S. 56
(1964) p. 898; Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 24: A.A.S. 59 (1967) p. 554.


71
Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 48; S. Congr.
Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 12: A.A.S. 59 (1967) pp. 548-549.


72
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 48; Decr.
de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis, n. 5; S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum
mysterium, diei 25 maii 1967, n. 12: A.A.S. 59 (1967) pp. 548-549.


73
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, nn. 31, 32:
A.A.S. 59 (1967) pp. 558-559; S. Congr. de Disciplina Sacramentorum, Instr. Immensæ caritatis,
diei 29 ianuarii 1973, n. 2: A.A.S. 65 (1973) pp. 267-268.


74
Cf. S. Congr. pro Sacramentis et Cultu Divino, Instr. Inæstimabile donum, diei 3 aprilis 1980,
n. 17: A.A.S. 72 (1980) p. 338.


75
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 26.


76
Cf. ibidem, n. 14.


77
Cf. ibidem, n. 28.


78
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, nn. 26, 28; Const. de
sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 42.


79
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 26.


80
Cf. Cæremoniale Episcoporum, nn. 175-186.


81
Cf. Conc. Œcum. Vat. II. Const. dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, n. 28; Decretum de
Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis, n. 2.


82
Cf. Paulus VI, Litt. Ap. Sacrum diaconatus Ordinem, diei 18 iunii 1967: A.A.S. 59 (1967)
pp. 697-704; Pontificale Romanum, De Ordinatione Episcopi, presbyterorum et diaconorum, editio
typica altera, 1989, n. 173.


83
Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 48; S. Congr.
Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 12: A.A.S. 59 (1967) pp. 548-549.


84
Cf. Codex Iuris Canonici, can. 910 § 2; Instructio interdicasterialis de quibusdam quæstionibus
circa fidelium laicorum cooperationem sacerdotum ministerium spectantem, Ecclesiæ de
mysterio, diei 15 augusti 1997, art. 8: A.A.S. 89 (1997) p. 871.


85
Cf. S. Congr. de Disciplina Sacramentorum, Instr. Immensæ caritatis, diei 29 ianuarii 1973,
n. 1: A.A.S. 65 (1973) pp. 265-266; Codex Iuris Canonici, can. 230 § 3.


86
Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 24.


87
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Musicam sacram, diei 5 martii 1967, n. 19: A.A.S. 59 (1967)
p. 306.


88
Cf. ibidem, n. 21: A.A.S. 59 (1967) pp. 306-307.


89
Cf. Pont. Cons. de Legum textibus interpretandis, responsio ad propositum dubium circa
can. 230 § 2: A.A.S. 86 (1994) p. 541.


90
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 22.


91
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 41.


92
Cf. Cæremoniale Episcoporum, nn. 119-186.


93
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 42; Const.
dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, n. 28; Decr. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum
ordinis, n. 5; S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 26:
A.A.S. 59 (1967) p. 555.


94
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 47: A.A.S. 59
(1967) p. 565.


95
Cf. ibidem, n. 26: A.A.S. 59 (1967) p. 555; Instr. Musicam sacram, diei 5 martii 1967,
nn. 16, 27: A.A.S. 59 (1967) pp. 305, 308.


96
Cf. Instructio interdicasterialis de quibusdam quæstionibus circa fidelium laicorum cooperationem
sacerdotum ministerium spectantem, Ecclesiæ de mysterio, diei 15 augusti 1997, art. 6:
A.A.S. 89 (1997) p. 869.


97
Cf. S. Congr. pro Sacramentis et Cultu Divino, Instr. Inæstimabile donum, diei 3 aprilis 1980,
n. 10: A.A.S. 72 (1980) p. 336; Instructio interdicasterialis de quibusdam quæstionibus circa
fidelium laicorum cooperationem sacerdotum ministerium spectantem, Ecclesiæ de mysterio,
diei 15 augusti 1997, art. 8: A.A.S. 89 (1997) p. 871.


98
Cf. infra, Appendix, Ritus ad deputandum ministrum sacræ Communionis ad actum distribuendæ,
p. 1253.


99
Cf. Cæremoniale Episcoporum, nn. 1118-1121.


100
Cf. Paulus VI, Litt. Apost. Ministeria quædam, diei 15 augusti 1972: A.A.S. 64 (1972) p. 532.


101
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 57; Codex
Iuris Canonici, can. 902.


102
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 47: A.A.S. 59
(1967) p. 566.


103
Cf. ibidem, p. 565.


104
Cf. Benedictus XV, Const. Ap. Incruentum altaris sacrificium, diei 10 augusti 1915:
A.A.S. 7 (1915) pp. 401-404.


105
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 32: A.A.S. 59
(1967) p. 558.


106
Cf. Conc. Œcum. Trid. , Sessio XXI, diei 16 iulii 1562, Decr. de communione eucharistica,
capp. 1-3: Denz.-Schönm. 1725-1729.


107
Cf. ibidem , cap. 2: Denz.-Schönm. 1728.


108
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 122-124;
Decr. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis, n. 5; S. Congr. Rituum, Instr.
Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 90: A.A.S. 56 (1964) p. 897; Instr. Eucharisticum
mysterium, diei 25 maii 1967, n. 24: A.A S. 59 (1967) p. 554; Codex Iuris Canonici, can. 932 § 1.


109
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 123.


110
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 24: A.A S. 59
(1967) p. 554.


111
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 123, 129;
S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 13 c: A.A.S. 56 (1964) p. 880.


112
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 123.


113
Cf. Ibidem, n. 126; S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964,
n. 91: A.A.S. 56 (1964) p. 898.


114
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, nn. 97-98:
A.A.S. 56 (1964) p. 899.


115
Cf. ibidem, n. 91: A.A.S. 56 (1964) p. 898.


116
Cf. ibidem.


117
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici , diei 26 septembris 1964, n. 96: A.A.S. 56
(1964) p. 899.


118
Cf. Rituale Romanum, De Benedictionibus , editio typica 1984, Ordo benedictionis occasione
data auspicandi novum ambonem, nn. 900-918.


119
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici , diei 26 septembris 1964, n. 92: A.A.S. 56
(1964) p. 898.


120
Cf. Rituale Romanum, De Benedictionibus , editio typica 1984, Ordo benedictionis occasione
data auspicandi novam cathedram seu sedem præsidentiæ, nn. 880-899.


121
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Inter Œcumenici , diei 26 septembris 1964, n. 92: A.A.S. 56
(1964) p. 898.


122
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia Sacrosanctum Concilium, n. 32.


123
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Musicam sacram, diei 5 martii 1967, n. 23: A.A.S. 59 (1967)
p. 307.


124
Cf. Rituale Romanum, De Benedictionibus, editio typica 1984, Ordo benedictionis organi,
nn. 1052-1067.


125
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 54: A.A S. 59
(1967) p. 568; Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 95: A.A.S. 56 (1964) p. 898.


126
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 52: A.A.S. 59
(1967) p. 568; Instr. Inter Œcumenici, diei 26 septembris 1964, n. 95: A.A.S. 56 (1964) p. 898; S.
Congr. de Sacramentis, Instr. Nullo umquam tempore, diei 28 maii 1938, n. 4: A.A.S. 30 (1938)
pp. 199-200; Rituale Romanum, De sacra Communione et de cultu mysterii eucharistici extra
Missam, editio typica 1973, nn. 10-11; Codex Iuris Canonici, can. 938 § 3.


127
Cf. Rituale Romanum, De Benedictionibus, editio typica 1984, Ordo benedictionis occasione
data auspicandi novum tabernaculum eucharisticum, nn. 919-929.


128
Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, diei 25 maii 1967, n. 55: A.A.S. 59
(1967) p. 569.


129
Ibidem, n. 53: A.A.S. 59 (1967) p. 568; Rituale Romanum, De sacra Communione et de cultu
mysterii eucharistici extra Missam, editio typica 1973, n. 9; Codex Iuris Canonici, can. 938 § 2; Ioannes
Paulus II, Epist. Dominicæ Cenæ, diei 24 februarii 1980, n. 3: A.A.S. 72 (1980) pp. 117-119.


130
Cf. Codex Iuris Canonici, can. 940; S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium,
diei 25 maii 1967, n. 57: A.A.S. 59 (1967) p. 569; cf. Rituale Romanum, De sacra Communione
et de cultu mysterii eucharistici extra Missam, editio typica 1973, n. 11.


131
Cf. præsertim S. Congr. de Sacramentis, Instr. Nullo umquam tempore, diei 28 maii 1938:
A.A.S. 30 (1938) pp. 198-207; Codex Iuris Canonici, cann. 934-944.


132
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia Sacrosanctum Concilium, n. 8.


133
Cf. Pontificale Romanum, Ordo Dedicationis ecclesiæ et altaris, editio typica 1977, cap. IV,
n. 10; Rituale Romanum, De Benedictionibus, editio typica 1984, Ordo ad benedicendas imagines
quæ fidelium venerationi publicæ exhibentur, nn. 984-1031.


134
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 125.


135
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 128.


136
Cf. Pontificale Romanum, Ordo Dedicationis ecclesiæ et altaris, editio typica 1977 Ordo
benedictionis calicis et patenæ; Rituale Romanum, De Benedictionibus, editio typica 1984, Ordo
benedictionis rerum quæ in liturgicis celebrationibus usurpantur, nn. 1068-1084.


137
Cf. Rituale Romanum, De Benedictionibus, editio typica 1984, Ordo benedictionis rerum
quæ in liturgicis celebrationibus usurpantur, n. 1070.


138
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 128.


139
Cf. ibidem.


140
Quoad benedictionem rerum quæ in domibus ecclesiæ ad usum liturgicum destinantur, cf.
Rituale Romanum , De Benedictionibus , editio typica 1984, pars III.


141
Cf. Conc. Œcum. Vat. II , Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 51.


142
Missale Romanum, Ordo lectionum Missæ, editio typica altera 1981, Prænotanda, n. 80.


143
Ibidem, n. 81.


144
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium , n. 61.


145
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, n. 54; Paulus VI,
Adhort. Ap., Marialis cultus, diei 2 februarii 1974, n. 9: A.A.S. 66 (1974) pp. 122-123.


146
Cf. præsertim Codex Iuris Canonici, cann. 1176-1185; Rituale Romanum, Ordo Exsequiarum,
editio typica 1969.


147
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 14.


148
Cf. ibidem, n. 41.


149
Cf. Codex Iuris Canonici, can. 838 § 3.


150
Cf. ibidem, n. 24.


151
Cf. ibidem, n. 36 § 3.


152
Cf. ibidem, n. 112.


153
Cf. Normæ Universales de Anno liturgico et de Calendario, nn. 48-51, infra, p. 99; S. Congr.
pro Cultu Divino, Instr. Calendaria particularia, diei 24 iunii 1970, nn. 4, 8: A.A.S. 62
(1970) pp. 652-653.


154
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 106.


155
Cf. Normæ Universales de Anno liturgico et de Calendario, n. 46, infra, p. 98; S. Congr.
pro Cultu Divino, Instr. Calendaria particularia, diei 24 iunii 1970 n. 38: A.A.S. 62 (1970) p. 660.


156
Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 37-40.


157
Cf. Congr. de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Instr. Varietates legitimæ,
diei 25 ianuarii 1994, nn. 54, 62-69: A.A.S. 87 (1995) pp. 308-309, 311-313.


158
Cf. Ibidem, nn. 66-68: A.A.S. 87 (1995) p. 313.


159
Cf. Ibidem, nn. 26-27: A.A.S. 87 (1995) pp. 298-299.


160
Cf. Ioannes Paulus II, Litt. Ap. Vicesimus quintus annus, diei 4 decembris 1988, n. 16:
A.A.S. 81 (1989) p. 912; Congr. de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Instr. Varietates
legitimæ, diei 25 ianuarii 1994, nn. 2, 36: A.A.S. 87 (1995) pp. 288, 302.


161
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 23.


162
Cf. Congr. de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Instr. Varietates legitimæ,
diei 25 ianuarii 1994, n. 46: A.A.S. 87 (1995) p. 306.


163
Cf. ibidem, n. 36: A.A.S. 87 (1995) p. 302.


164
Cf. ibidem, n. 54: A.A.S. 87 (1995) pp. 308-309.


165
Cf. Conc. Œcum. Vat. II, Const. de sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 38; Paulus VI,
Const. Ap. Missale Romanum: supra, p. 14.




Druckversion dieser Seite
© 2004-16 by Deutsches Liturgisches Institut


[Home] [Das Institut] [Die Bibliothek] [Informationen]
[Projekte] [Publikationen] [Kontakte][Suchen & Finden] [Impressum]